Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Sillabik yozuv

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 356-b. — ziyouz.com

    Sillabik yozuv (yun. syllabe bögin), böğinli yozuv — grafik belgilari (sillabogrammalar) böğin hosil qiluvçi fonemalar va fonema qöşilmalari b-n boğliq bölgan yozuv turi; umumiy yozuv tarixida Syo. söz yozuvi (ideografik yoki logografik yozuv) dan keyin, mil. av. 3—2ming yilliklar oraliğida, şumer tilida paydo bölgan va fonografiya rivojidagi birinçi bosqiç hisoblanadi. Ikki dare orasidagi bir qança mixxat yozuvlari, krit va ğarbiy som yozuvlari «undoş+har qanday unli» birikmasi tarzidagi böğin ifodalovçi belgilarga ega bölgan. S.yo.ning keyingi (mil. av. 1-a. va mil. 1-a.larda) şakllanişi va rivojlanişini Efiopiya, Hindiston, Jan.Şarqiy Osiyodagi böğinli yozuvlarda köriş mumkin. Qad. hind yozuvi braxmiazya kelib çiqqan devanagari (hoz. umumhind rasmiy yozuvi) S.yo.ning yorqin namunasidir. Bunda, odatda, har bir belgi muayyan undoşning a unlisi b-n qöşilmasi (mas, pa, ba, ta, ma kabi) tarzida namoyon böladi. Tegişli undoşdan keyin a dan boşqa unlini öqiş uçun öşa harfning ostiga yoki ustiga kerakli unlini ifodalovçi maxsus belgi qöşiladi. Eng keyin şakllangan S.yo.lardan yapon va koreys yezuvlarini körsatiş mumkin. S.yo.dagi grafik belgilar harf deb emas, balki sillabema deb ataladi (devanagari alifbosidagi 33 ta belgi, hoz. rus va özbek alifbolaridagi ye, yo, yu, ya belgilari sillabemalardir).

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СИЛЛАБИК ЁЗУВ (юн. syllabe бўгин), бўғинли ёзув — график белгилари (силлабограммалар) бўғин ҳосил қилувчи фонемалар ва фонема қўшилмалари б-н боғлиқ бўлган ёзув тури; умумий ёзув тарихида Сё. сўз ёзуви (идеографик ёки логографик ёзув) дан кейин, мил. ав. 3—2минг йилликлар оралиғида, шумер тилида пайдо бўлган ва фонография ривожидаги биринчи босқич ҳисобланади. Икки даре орасидаги бир қанча миххат ёзувлари, крит ва ғарбий сом ёзувлари «ундош+ҳар қандай унли» бирикмаси тарзидаги бўғин ифодаловчи белгиларга эга бўлган. С.ё.нинг кейинги (мил. ав. 1-а. ва мил. 1-а.ларда) шаклланиши ва ривожланишини Эфиопия, Ҳиндистон, Жан.Шарқий Осиёдаги бўғинли ёзувларда кўриш мумкин. Қад. ҳинд ёзуви брахмиазя келиб чиққан деванагари (ҳоз. умумҳинд расмий ёзуви) С.ё.нинг ёрқин намунасидир. Бунда, одатда, ҳар бир белги муайян ундошнинг а унлиси б-н қўшилмаси (мас, па, ба, та, ма каби) тарзида намоён бўлади. Тегишли ундошдан кейин а дан бошқа унлини ўқиш учун ўша ҳарфнинг остига ёки устига керакли унлини ифодаловчи махсус белги қўшилади. Энг кейин шаклланган С.ё.лардан япон ва корейс езувларини кўрсатиш мумкин. С.ё.даги график белгилар ҳарф деб эмас, балки силлабема деб аталади (деванагари алифбосидаги 33 та белги, ҳоз. рус ва ўзбек алифболаридаги е, ё, ю, я белгилари силлабемалардир).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.