Sillimanit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 357-b. — ziyouz.com
Sillimanit [amerikalik olim B. Silliman (V. Silliman; 1779—1864) nomidan] — silikatlar sinfiga mansub mineral. Yuqori darajada metamorfiklaşgan loysimon toğ jinslarida uçraydi hamda metamorfizm jarayonining sillimanitli zonasini belgilaydi. Kimyoviy tarkibi Al2Si05 bölib, kianit va andaluzitlarning yuqori trali polimorf turidir. Romb singoniyali kristallari ignasimon bölib, tolatola agregatlar holida uçraydi. Rangi kulrang, oç qönğir, oç yaşil, şişadek yaltiroq. Tolasimon agregatlari rangsiz va tovlanuvçi; qattikligi 6,5 —7,5; ziçligi 3,27 g/sm3. Yuqori (1545°ga yaqin) trada mullit va kremniy (II) oksid (SiO2)ra parçalanadi. Alyuminiy oksid (A12O3) li xom aşyo bölib, ötga va kislotalarga çidamli çinni buyumlar, maxsus izolyatorlar, pölat quyiş uçun tigel va b. asboblar tayyorlaşda işlatiladi. S. Özbekistonning ğarbiy va jan. qismlarida juda keng tarqalgan bölib, metamorfik slanetslar b-n birgalikda uçraydi. Çatqol — Qurama mintaqasida nisbatan kam tarqalgan. Hindistonda S.ning yirik konlari ma'lum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИЛЛИМАНИТ [америкалик олим Б. Силлиман (В. Silliman; 1779—1864) номидан] — силикатлар синфига мансуб минерал. Юқори даражада метаморфиклашган лойсимон тоғ жинсларида учрайди ҳамда метаморфизм жараёнининг силлиманитли зонасини белгилайди. Кимёвий таркиби Al2Si05 бўлиб, кианит ва андалузитларнинг юқори трали полиморф туридир. Ромб сингонияли кристаллари игнасимон бўлиб, толатола агрегатлар ҳолида учрайди. Ранги кулранг, оч қўнғир, оч яшил, шишадек ялтироқ. Толасимон агрегатлари рангсиз ва товланувчи; қаттиклиги 6,5 —7,5; зичлиги 3,27 г/см3. Юқори (1545°га яқин) трада муллит ва кремний (II) оксид (SiO2)ra парчаланади. Алюминий оксид (А12О3) ли хом ашё бўлиб, ўтга ва кислоталарга чидамли чинни буюмлар, махсус изоляторлар, пўлат қуйиш учун тигель ва б. асбоблар тайёрлашда ишлатилади. С. Ўзбекистоннинг ғарбий ва жан. қисмларида жуда кенг тарқалган бўлиб, метаморфик сланецлар б-н биргаликда учрайди. Чатқол — Қурама минтақасида нисбатан кам тарқалган. Ҳиндистонда С.нинг йирик конлари маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.