Silos inşootlari
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 359–360-b. — ziyouz.com
Silos inşootlari - silos bostiriş. saqlaş uçun foydalaniladigan qurilmalar. Asosiy vazifasi — silos massasini havo, suv kirişdan, muzlab qolişdan saklaş. Asosan, tranşeyalar va minoralar körinişida, çorvaçilik fermalariga yaqin joyga quriladi. Joyning gidrogeologik şaroitlariga qarab yer usti, yarim çuqur va çuqur tranşeyalar (uning devori balandligi yerdan 70 sm kötariladi) qilinadi. Yer usti tranşeyalari (devori balandligi kamida 3 m) tekis, yer osti suvi yuza, yarim çuqur va çuqur tranşeyalar (devori bal. 3,6 m, tubi eni 9 m; xajmi 500—4000 m3) yer osti suvi çuqur yerlarga quriladi. Ba'zi fermalarda diametri 9,15 m, bal. 24 m, hajmi 1600 m3 bölgan BS 9,15 markali temirbeton minoralar quriladi. Bu silos minoralarga pnevmotransportyor orqali tepa qismidan silos (senaj) massasi bosim b-n yuboriladi, bosim natijasida u öz oğirligi b-n ziçlanadi.
Tranşeyalarning kattakiçikligi bostiriladigan silosning miqdoriga, çorva mollarining soniga qarab belgilanadi. Bir tranşeyaga silos bostiriş 4—5 kunda tugallanişi kerak. Kattakiçikligiga qarab 250—3000 t kök massa ketadi. S.i.ning konstruksiyasi suv ötkazmaydigan, sut va sirka kislotalari ta'siriga çidamli bölişi kerak. Içki devorlari beton, temirbeton, gişt va b.dan, osti albatta betondan qilinadi. Yer osti suvi yuza bölgan (2—3 m) joylarda yer ustiga beton tranşeyalar örnatib, uning sirt tomonidan tirgaklar qöyiladi va tirgaklar oraligiga silos qişda muzlab qolmasligi uçun tuproq bostiriladi. Qulayligi va kam mehnat talab kilişi tufayli tranşeyalardan Özbekistonda ham keng foydalaniladi. 20-a.ning 90y.laridan Özbekistonda ötkazilgan iqtisodiy isloxrtlar va xususiylaştiriş jarayonida yirik çorvaçilik komplekslari örnida kiçik fermalar paydo böldi. Şunga muvofiqholda tubining eni 4—5 m, yuqori eni 5—6 m, bal. 2,5—3 m, uz 25 m bölgan tranşeyalar işlatilmoqda.
Röşmat Hamroqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИЛОС ИНШООТЛАРИ - силос бостириш. сақлаш учун фойдаланиладиган қурилмалар. Асосий вазифаси — силос массасини ҳаво, сув киришдан, музлаб қолишдан саклаш. Асосан, траншеялар ва миноралар кўринишида, чорвачилик фермаларига яқин жойга қурилади. Жойнинг гидрогеологик шароитларига қараб ер усти, ярим чуқур ва чуқур траншеялар (унинг девори баландлиги ердан 70 см кўтарилади) қилинади. Ер усти траншеялари (девори баландлиги камида 3 м) текис, ер ости суви юза, ярим чуқур ва чуқур траншеялар (девори бал. 3,6 м, туби эни 9 м; хажми 500—4000 м3) ер ости суви чуқур ерларга қурилади. Баъзи фермаларда диаметри 9,15 м, бал. 24 м, ҳажми 1600 м3 бўлган БС 9,15 маркали темирбетон миноралар қурилади. Бу силос минораларга пневмотранспортёр орқали тепа қисмидан силос (сенаж) массаси босим б-н юборилади, босим натижасида у ўз оғирлиги б-н зичланади.
Траншеяларнинг каттакичиклиги бостириладиган силоснинг миқдорига, чорва молларининг сонига қараб белгиланади. Бир траншеяга силос бостириш 4—5 кунда тугалланиши керак. Каттакичиклигига қараб 250—3000 т кўк масса кетади. С.и.нинг конструкцияси сув ўтказмайдиган, сут ва сирка кислоталари таъсирига чидамли бўлиши керак. Ички деворлари бетон, темирбетон, гишт ва б.дан, ости албатта бетондан қилинади. Ер ости суви юза бўлган (2—3 м) жойларда ер устига бетон траншеялар ўрнатиб, унинг сирт томонидан тиргаклар қўйилади ва тиргаклар оралигига силос қишда музлаб қолмаслиги учун тупроқ бостирилади. Қулайлиги ва кам меҳнат талаб килиши туфайли траншеялардан Ўзбекистонда ҳам кенг фойдаланилади. 20-а.нинг 90й.ларидан Ўзбекистонда ўтказилган иқтисодий ислохртлар ва хусусийлаштириш жараёнида йирик чорвачилик комплекслари ўрнида кичик фермалар пайдо бўлди. Шунга мувофиқҳолда тубининг эни 4—5 м, юқори эни 5—6 м, бал. 2,5—3 м, уз 25 м бўлган траншеялар ишлатилмоқда.
Рўшмат Ҳамроқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.