Simob rudalari
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 370–371-b. — ziyouz.com
Simob rudalari - tarkibida iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq konsentratsiyada simob bölgan va uni sanoatda foydalanişning texnik imkoniyati mavjud bölgan tabiiy mineral hosilalar. Asosiy ruda minerali — HgS — kinovar (tarkibidagi simob 86,2%). Simobning ikkinçi darajali ruda minerallari — metatsinnabarit, tuğma simob, livingstonit, korderoit, makdermitit hamda tarkibida simob bölgan mis, surma, mişyakning sulfatuzlari. Sr. sifatiga qarab juda boy, boy va kambağal bölib, har bir simob konida ham ularning özaro salmoği turliça böladi. Sr. (konlari) genezisi, morfologik tuzilişi hamda sanoat turi körsatkiçlari böyiça juda xilma xil. Oxirgi tasnif böyiça (Fedorçuk, 1990) endogen, plutonogen, teletermal, vulkanogen, ekzogen hamda geterogen simob konlari mavjud. Ulardan teletermal rudali konlar simob qazib çiqarişning asosiy manbai hisoblanib, kvarsdikkitli (Almaden — Ispaniyada, Nikitovka — Ukrainada), jasperoid (Haydarkon, Çauvay — Qirğiziston), karbonatli (Adirakov, Birkgu — Qirğiziston), listvenitli (Çönkoy — Qirğiziston, Tamvatney — Saxa, NyuAlmaden va NyuIdriya — AQŞ) turlari ma'lum. Özbekistonda Turkiston tizmasining ğarbiy qismida Sr.ning karbonatli turiga xos Krrasuv koni ma'lum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИМОБ РУДАЛАРИ - таркибида иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ концентрацияда симоб бўлган ва уни саноатда фойдаланишнинг техник имконияти мавжуд бўлган табиий минерал ҳосилалар. Асосий руда минерали — HgS — киноварь (таркибидаги симоб 86,2%). Симобнинг иккинчи даражали руда минераллари — метациннабарит, туғма симоб, ливингстонит, кордероит, макдермитит ҳамда таркибида симоб бўлган мис, сурма, мишьякнинг сульфатузлари. Ср. сифатига қараб жуда бой, бой ва камбағал бўлиб, ҳар бир симоб конида ҳам уларнинг ўзаро салмоғи турлича бўлади. Ср. (конлари) генезиси, морфологик тузилиши ҳамда саноат тури кўрсаткичлари бўйича жуда хилма хил. Охирги тасниф бўйича (Федорчук, 1990) эндоген, плутоноген, телетермал, вулканоген, экзоген ҳамда гетероген симоб конлари мавжуд. Улардан телетермал рудали конлар симоб қазиб чиқаришнинг асосий манбаи ҳисобланиб, кварцдиккитли (Альмаден — Испанияда, Никитовка — Украинада), жаспероид (Ҳайдаркон, Чаувай — Қирғизистон), карбонатли (Адираков, Биркгу — Қирғизистон), лиственитли (Чўнкой — Қирғизистон, Тамватней — Саха, НьюАльмаден ва НьюИдрия — АҚШ) турлари маълум. Ўзбекистонда Туркистон тизмасининг ғарбий қисмида Ср.нинг карбонатли турига хос Кррасув кони маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.