Sin Şixuandi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 22-b. — ziyouz.com
Sin Şixuandi SIN ŞIXUANDI, In Çjen (mil. av. 259—210) — Sin saltanati podşosi (mil. av. 246— 221), Xitoy imperatori (mil. av. 221—210). Sin hukmdorlari xonadoniga mansub bölgan. Xitoydagi oltita podşolikni bosib olib, mil. av. 221 y. yagona markazlaşgan Sin imperiyasini barpo etgan va özini birinçi Xitoy imperatori — S.Ş. deb e'lon qilgan. Uning davrida, mil. av. 215/214 y. Buyuk Xitoy devorini ilgari mavjud bölgan çegara istehkomlari b-n yaxlit holga keltiriş jarayoni boşlangan. S.Ş. qölida qonun çiqariş, oliy ijroiya va sud hokimiyati töplangan. Öz hokimiyatiga nisbatan har qanday tankidiy munosabatlarga barxam beriş maqsadida mil. av. 213 y. xususiy şaxslar qölida saqlanayotgan gumanitar adabiyotlarni yoqiş haqida farmon çiqargan. 212 y. S.Ş. imperator hokimiyatiga qarşi xalqni kötarmoqçi bölgan 460 ta konfutsiy dini arboblarini qatl ettirgan. S.Ş. davrida zulm kuçaygan, uning vafo-tidan söng xalq qözğolonlari kötarilib Sin imperiyasi barham topgan. Imperator hoz. Sian yaqinidagi dafn etilgan yeri b-n şuhrat qozongan; maqbarani 700 ming asir-qul barpo etgan. S.Ş. ölimidan söng ham harbiy kuçga tayaniş uçun 6 ming jangçisi va otlarning böy baravar kat-talikdagi haykallarini yasaşni buyurgan. S.Ş. vafot etganida barça haykallar ham u b-n qöşib kömilgan. 1974 y. S.Ş. dafn etilgan joydan jangçilar va otlarning böy baravar kattalikda işlangan terrakota haykallari (mil. av. taxm. 210 y.) topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦИНЬ ШИХУАНДИ, Ин Чжэн (мил. ав. 259—210) — Цинь салтанати подшоси (мил. ав. 246— 221), Хитой императори (мил. ав. 221—210). Цинь ҳукмдорлари хонадонига мансуб бўлган. Хитойдаги олтита подшоликни босиб олиб, мил. ав. 221 й. ягона марказлашган Цинь империясини барпо этган ва ўзини биринчи Хитой императори — Ц.Ш. деб эълон қилган. Унинг даврида, мил. ав. 215/214 й. Буюк Хитой деворини илгари мавжуд бўлган чегара истеҳкомлари б-н яхлит ҳолга келтириш жараёни бошланган. Ц.Ш. қўлида қонун чиқариш, олий ижроия ва суд ҳокимияти тўпланган. Ўз ҳокимиятига нисбатан ҳар қандай танкидий муносабатларга бархам бериш мақсадида мил. ав. 213 й. хусусий шахслар қўлида сақланаётган гуманитар адабиётларни ёқиш ҳақида фармон чиқарган. 212 й. Ц.Ш. император ҳокимиятига қарши халқни кўтармоқчи бўлган 460 та конфуций дини арбобларини қатл эттирган. Ц.Ш. даврида зулм кучайган, унинг вафо-тидан сўнг халқ қўзғолонлари кўтарилиб Цинь империяси барҳам топган. Император ҳоз. Сиань яқинидаги дафн этилган ери б-н шуҳрат қозонган; мақбарани 700 минг асир-қул барпо этган. Ц.Ш. ўлимидан сўнг ҳам ҳарбий кучга таяниш учун 6 минг жангчиси ва отларнинг бўй баравар кат-таликдаги ҳайкалларини ясашни буюрган. Ц.Ш. вафот этганида барча ҳайкаллар ҳам у б-н қўшиб кўмилган. 1974 й. Ц.Ш. дафн этилган жойдан жангчилар ва отларнинг бўй баравар катталикда ишланган терракота ҳайкаллари (мил. ав. тахм. 210 й.) топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.