Sina-tibet toğlari
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 377–378-b. — ziyouz.com
Sina-tibet toğlari SINA-TIBET TOĞLARI, Siçuan Alp toğlari — Xitoydagi toğlar. Uz. 750 km, eni 400 km gaça. Ğarbdan şarqqa 5000—6500 m dan 1000—1200 m gaça pasayib boradi. Eng baland joyi 7590 m. Saluin, Mekong va Yanszi daryolarining çuqur tor vodiylari b-n ajratib yuborilgan bir neça tizmalardan iborat. Yon bağirlari tik, qoyali. Gneys, slanets, qumtoşlardan, ba'zi joylari ohaktoşlardan tuzilgan. Seysmik faol zona. Foydali qazilmalardan oltin, temir va mis rudalari topil gan. Balandlik oşgan sari subtropik iqlim ksskin kontinentat sovuq iqlimga ötib boradi. Yillik yoğin jan. toğ etaklarida 1200 mm, şimolga qaragan yon bağirlarida 2000 mm va undan ortiq, Tibet toğligiga yaqin yerlarda 600 mm gaça. Toğlarning yuqori mintaqasi (4000 m dan baland)da alp ötloqlari va daştlar, 2000—4000 m da igna bargli örmonlar, 2000 m gaça aralaş örmonlar bor. Bu örmonlar pastda doim yaşil subtropik örmonlarga ötib boradi. SING (Sinj) Riçard Lourens Millington (1914.28.10, Liverpul — 1994), ingliz biokimyogari. London Qirollik jamiyati a'zosi (1950 y.dan). Kembrij un-tini tugatgan (1936). 1941—43 y.larda jun sanoati birlaşmasida, 1943 y.dan Londondagi Listerov in-tida, 1948 y.dan Aberdindagi Rouet i.t. institutida, 1967—76 y.larda Norviçdagi Oziqovqat in-tida işlagan. Ilmiy işlari biologik muhim birikmalarni ajratib oliş va narçalaş jarayonlarini örganişga, oqsillar analitik kimyosiga oid. A. J. Martin b-n hamkorlikda yangi oqsillar va antibiotiklarni örganişda analitik maqsadda qöllanadigan qoğozdagi xromatografiya usulini işlab çikdi (1944). Turli polisaxaridlar, elektrokinetik ultrafiltrlaş böyiça tadqiqotlar ötkazdi (1946—50). Nobel mukofoti laureati (1952, A. J. Martin b-n hamkorlikda).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИНА-ТИБЕТ ТОҒЛАРИ, Сичуань Альп тоғлари — Хитойдаги тоғлар. Уз. 750 км, эни 400 км гача. Ғарбдан шарққа 5000—6500 м дан 1000—1200 м гача пасайиб боради. Энг баланд жойи 7590 м. Салуин, Меконг ва Янцзи дарёларининг чуқур тор водийлари б-н ажратиб юборилган бир неча тизмалардан иборат. Ён бағирлари тик, қояли. Гнейс, сланец, қумтошлардан, баъзи жойлари оҳактошлардан тузилган. Сейсмик фаол зона. Фойдали қазилмалардан олтин, темир ва мис рудалари топил ган. Баландлик ошган сари субтропик иқлим ксскин континентат совуқ иқлимга ўтиб боради. Йиллик ёғин жан. тоғ этакларида 1200 мм, шимолга қараган ён бағирларида 2000 мм ва ундан ортиқ, Тибет тоғлигига яқин ерларда 600 мм гача. Тоғларнинг юқори минтақаси (4000 м дан баланд)да альп ўтлоқлари ва даштлар, 2000—4000 м да игна баргли ўрмонлар, 2000 м гача аралаш ўрмонлар бор. Бу ўрмонлар пастда доим яшил субтропик ўрмонларга ўтиб боради. СИНГ (Синж) Ричард Лоуренс Миллингтон (1914.28.10, Ливерпул — 1994), инглиз биокимёгари. Лондон Қироллик жамияти аъзоси (1950 й.дан). Кембриж ун-тини тугатган (1936). 1941—43 й.ларда жун саноати бирлашмасида, 1943 й.дан Лондондаги Листеров ин-тида, 1948 й.дан Абердиндаги Роуэт и.т. институтида, 1967—76 й.ларда Норвичдаги Озиқовқат ин-тида ишлаган. Илмий ишлари биологик муҳим бирикмаларни ажратиб олиш ва нарчалаш жараёнларини ўрганишга, оқсиллар аналитик кимёсига оид. А. Ж. Мартин б-н ҳамкорликда янги оқсиллар ва антибиотикларни ўрганишда аналитик мақсадда қўлланадиган қоғоздаги хроматография усулини ишлаб чикди (1944). Турли полисахаридлар, электрокинетик ультрафильтрлаш бўйича тадқиқотлар ўтказди (1946—50). Нобель мукофоти лауреати (1952, А. Ж. Мартин б-н ҳамкорликда).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.