Sinodik aylaniş davri
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 387-b. — ziyouz.com
Sinodik aylaniş davri (yun. synodos — birikiş, yaqinlaşiş) — Quyoş sistemasidagi biror sayyoraning öz orbitasi böylab harakatlanib, Yerdan kuzatilayotganda Quyoşga nisbatan avvalgi holatiga qaytişigaça ötgan S vaqt. Siderik aylaniş davri yoki yulduz davri T, Yerning Quyoş atrofini bir marta töla aylanib çiqişida ötgan vaqt (yulduz yili) (Gk) va S. a. d. orasidagi oddiy matematik boğlanişni quyidagiça keltirib çiqariş mumkin. Sayyoraning sutkalik burçak siljişi 360°/T ga, Yerniki esa 360°/'Ğ ga teng.
Sayyora va Yer (yoki Yer va sayyora)ning burçak siljişlari farqi sayyoraning sutkalik körinma burçak siljişini beradi. Bundan taşki sayyoralar uçun harakat tenglamalar topiladi. Bevosita kuzatişlardan sayyoraning faqat sinodik davrigina topilişi mumkin. Uning siderik davri esa yukrridagi tenglamalar yordamida topiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИНОДИК АЙЛАНИШ ДАВРИ (юн. synodos — бирикиш, яқинлашиш) — Қуёш системасидаги бирор сайёранинг ўз орбитаси бўйлаб ҳаракатланиб, Ердан кузатилаётганда Қуёшга нисбатан аввалги ҳолатига қайтишигача ўтган S вақт. Сидерик айланиш даври ёки юлдуз даври Т, Ернинг Қуёш атрофини бир марта тўла айланиб чиқишида ўтган вақт (юлдуз йили) (Гк) ва С. а. д. орасидаги оддий математик боғланишни қуйидагича келтириб чиқариш мумкин. Сайёранинг суткалик бурчак силжиши 360°/Т га, Ерники эса 360°/’Ғ га тенг.
Сайёра ва Ер (ёки Ер ва сайёра)нинг бурчак силжишлари фарқи сайёранинг суткалик кўринма бурчак силжишини беради. Бундан ташки сайёралар учун ҳаракат тенгламалар топилади. Бевосита кузатишлардан сайёранинг фақат синодик давригина топилиши мумкин. Унинг сидерик даври эса юкрридаги тенгламалар ёрдамида топилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.