Sintetik tillar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 392–393-b. — ziyouz.com
Sintetik tillar (yun. synthetikos — qöşiluvçi, birikuvçi) — tillarning tipologik sinfi; bunda bir suz tarkibida bir qança morfemalar (leksik, söz yasovçi va söz özgartiruvçi), binobarin, leksik va grammatik ma'nolar birlaşadigan, qöşiladigan tillar. Ularda sintetizmni — söz içidagi grammatikani ifodalovçi usullarga içki fleksiya, affiksatsiya, söz takrori, söz qöşiş va urguni kiritiş mumkin. Mas, özbek tilidagi «işçilarga» söz şakli sintetik holatda bölib, unda xam leksik (iş va çi), ham grammatik (lar va ga) ma'nolar ifodalangan. St. sintetizmning boryöqligi jihatidan analitik tillarga, ortiqkamligi jihatidan polisintetik tillarta. qarşi qöyiladi. Pekin St. b-n analitik tillar orasiga kat'iy çegara quyib bölmaydi, çunki St. ma'lum darajada analitik usul vositalaridan, analitik tillar esa sintetik usul vositalaridan foydalanadi. St. flektiv va agglyutinativ tillarnm öz içiga oladi. Qad. yozuvli hindevropa tillaridan sanskrit, qad. yunon, lotin, kad. slavyan tillari, hoz. rus, litva, nemis tillari sof, namunali St. hisoblanadi; turkiy, möğul, som, fin-ugor tillari ham köplab sintetik şakllarga ega bölsada, ularda bir qator analitizm belgilari ham uçraydi.
Isroil Pölatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИНТЕТИК ТИЛЛАР (юн. synthetikos — қўшилувчи, бирикувчи) — тилларнинг типологик синфи; бунда бир суз таркибида бир қанча морфемалар (лексик, сўз ясовчи ва сўз ўзгартирувчи), бинобарин, лексик ва грамматик маънолар бирлашадиган, қўшиладиган тиллар. Уларда синтетизмни — сўз ичидаги грамматикани ифодаловчи усулларга ички флексия, аффиксация, сўз такрори, сўз қўшиш ва ургуни киритиш мумкин. Мас, ўзбек тилидаги «ишчиларга» сўз шакли синтетик ҳолатда бўлиб, унда хам лексик (иш ва чи), ҳам грамматик (лар ва га) маънолар ифодаланган. Ст. синтетизмнинг борйўқлиги жиҳатидан аналитик тилларга, ортиқкамлиги жиҳатидан полисинтетик тилларта. қарши қўйилади. Пекин Ст. б-н аналитик тиллар орасига катъий чегара қуйиб бўлмайди, чунки Ст. маълум даражада аналитик усул воситаларидан, аналитик тиллар эса синтетик усул воситаларидан фойдаланади. Ст. флектив ва агглютинатив тилларнм ўз ичига олади. Қад. ёзувли ҳиндевропа тилларидан санскрит, қад. юнон, лотин, кад. славян тиллари, ҳоз. рус, литва, немис тиллари соф, намунали Ст. ҳисобланади; туркий, мўғул, сом, фин-угор тиллари ҳам кўплаб синтетик шаклларга эга бўлсада, уларда бир қатор аналитизм белгилари ҳам учрайди.
Исроил Пўлатов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.