Sinxay
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 20–21-b. — ziyouz.com
Sinxay — Xitoyning şim.- ğarbiy qismidagi provinsiya. Mayd. 721 ming km2. Aholisi 5,03 mln. kişi (1999), aksari qismi xitoylar, şuningdek, tibet, dungan, qozoklar ham yaşaydi. Ma'muriy markazi — Sinin ş. Yer yuzasi, asosan, toğ va tekisliklardan iborat. Saydam soyligi şimdan Nanşan va Oltintoğ, jan. dan Kunigun toğlari b-n öralgan. Ja-nubrokda Tibet toğligining şim.-şarqiy kismlari joylaşgan. Iklimi keskin kontinental, qişi sovuq va yozi salqin. Yillik yoğin 300—500 mm. Yanszi, Xuanxe, Mekong daryolarining boşlaniş qismlari S. hududida. Köl köp, eng yirigi — Kukunor. S. — Xitoyning iqtisodiy jihatdan kamroq rivojlangan provinsiyasi. Q.x.da yaylov çorvaçiligi yetakçi. Asosan, qöy va eçki boqiladi. Çorva-çilikning asosiy mahsuloti — jun va göşt. Dehqonçilik b-n daryo vodiylarida şuğullaniladi. Donli ekinlar, şuningdek, raps, kartoşka va poliz ekinlari yetiştiriladi. Neft, toştuz, qörgoşin va rux rudalari konlari topilgan. Neftni qayta işlaş z-dlari, metallurgiya va maşinasozlik sanoati, q.x. mahsulotlarini qayta işlaş korxonalari mavjud. Qadimda provinsiya hududida jun, keyinroqtufon qabilalari yaşagan. 14- 17-a.larda möğullar qöl ostida bölgan. 18-a.ning 20-y.larida Xitoy nazorati ostiga ötgan. 1928 y.dan Xitoyning S. provinsiyasi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦИНХАЙ — Хитойнинг шим.- ғарбий қисмидаги провинция. Майд. 721 минг км2. Аҳолиси 5,03 млн. киши (1999), аксари қисми хитойлар, шунингдек, тибет, дунган, қозоклар ҳам яшайди. Маъмурий маркази — Синин ш. Ер юзаси, асосан, тоғ ва текисликлардан иборат. Цайдам сойлиги шимдан Наньшан ва Олтинтоғ, жан. дан Куныгун тоғлари б-н ўралган. Жа-нуброкда Тибет тоғлигининг шим.-шарқий кисмлари жойлашган. Иклими кескин континентал, қиши совуқ ва ёзи салқин. Йиллик ёғин 300—500 мм. Янцзи, Хуанхэ, Меконг дарёларининг бошланиш қисмлари Ц. ҳудудида. Кўл кўп, энг йириги — Кукунор. Ц. — Хитойнинг иқтисодий жиҳатдан камроқ ривожланган провинцияси. Қ.х.да яйлов чорвачилиги етакчи. Асосан, қўй ва эчки боқилади. Чорва-чиликнинг асосий маҳсулоти — жун ва гўшт. Деҳқончилик б-н дарё водийларида шуғулланилади. Донли экинлар, шунингдек, рапс, картошка ва полиз экинлари етиштирилади. Нефть, тоштуз, қўргошин ва рух рудалари конлари топилган. Нефтни қайта ишлаш з-длари, металлургия ва машинасозлик саноати, қ.х. маҳсулотларини қайта ишлаш корхоналари мавжуд. Қадимда провинция ҳудудида жун, кейинроқтуфон қабилалари яшаган. 14- 17-а.ларда мўғуллар қўл остида бўлган. 18-а.нинг 20-й.ларида Хитой назорати остига ўтган. 1928 й.дан Хитойнинг Ц. провинцияси.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.