Sirkadaraxt
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 416-b. — ziyouz.com
Sirkadaraxt (Rhus coriaria L.) pistadoşlar oilasiga mansub buta yoki daraxt. Böyi 0,5—5 m. Barglari murakkab, toq patsimon, yaşil, kuzda qizil rangga kiradi. Guli novdalarining uçida rövaksimon yoki şingilsimon ğuj joylaşgan. Iyun — iyulda gullab, sent — okt.da mevalaydi. Uruği, novdasi va ildiz baçkisidan köpayadi. Jan. mamlakatlarda, Özbekistonda Surxondaryo viloyatidagi daryolarning serşağal qirğoklarida ösadi. Manzarali ösimlik. Mevasi nordon va xuşböy, iştaha oçadi, ovqatni tez hazm qiladi. Xalq tabobatida oğiz va milk jarohatlari, tomoq oğriğida işlatiladi. Barglari, ildizlari, pöstloği, yoş novdalari va mevalarida teriga, yungga, ipakka va har xil gazmollarga rang berişda qöllaniladigan tannin (13—22%), gallat, pirogallat, vino va sirka kislotalari, kvarsetin, ramnetin, miritsetin hamda vitamin S bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИРКАДАРАХТ (Rhus coriaria L.) пистадошлар оиласига мансуб бута ёки дарахт. Бўйи 0,5—5 м. Барглари мураккаб, тоқ патсимон, яшил, кузда қизил рангга киради. Гули новдаларининг учида рўваксимон ёки шингилсимон ғуж жойлашган. Июнь — июлда гуллаб, сент — окт.да мевалайди. Уруғи, новдаси ва илдиз бачкисидан кўпаяди. Жан. мамлакатларда, Ўзбекистонда Сурхондарё вилоятидаги дарёларнинг сершағал қирғокларида ўсади. Манзарали ўсимлик. Меваси нордон ва хушбўй, иштаҳа очади, овқатни тез ҳазм қилади. Халқ табобатида оғиз ва милк жароҳатлари, томоқ оғриғида ишлатилади. Барглари, илдизлари, пўстлоғи, ёш новдалари ва меваларида терига, юнгга, ипакка ва ҳар хил газмолларга ранг беришда қўлланиладиган таннин (13—22%), галлат, пирогаллат, вино ва сирка кислоталари, кварцетин, рамнетин, мирицетин ҳамда витамин С бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.