Sirkoniy qotişmalari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26-b. — ziyouz.com
Sirkoniy qotişmalari - sirkoniy asosidagi qotişmalar. Sirkoniyni ba'zi elementlar (niobiy Nb, qalay Sn, temir Fe, xrom Cr, nikel Ni, mis Si va alyuminiy Mr) b-n legirlab olinadi. Bu elementlar S.q. tarkibida 2—3% ni taşkil qiladi. S.ga legirlovçi elementlar qöşilganda uning puxtaligi ortadi, lekin plastikligi kamayadi. Mas, sirkoniyning mustahkamlik çegarasi sb=800—1000 MN/m2 (80—100 kG/mm2), nisbiy uzay-işi a=3—5% bölgan qotişmalari ma'lum. S.q.ning 0,5—1% qalay, 0,2% temir, 0,3% nikel va qolgani sirkoniydan iborat bölgan turi sirkalloy, 0,3% qalay, 0,1% nikel, 0,1% niobiy va qolgani sirkoniydan iborat bölgani ojennit deb ataladi. Sirkoniyning suyuqlaniş t-rasi yuqori (1852°) bölişiga qaramay, ba'zi S.q. unça issiqbardoş bölmaydi va amalda 400° dan yuqori bölmagan buğsuvli muhitlarda işlatiş uçun yaraydi. S.q. yadro energetikasida, kimyoviy apparatlar tayyorlaşda, jarroxlik va b. sohalarda qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦИРКОНИЙ ҚОТИШМАЛАРИ - цирконий асосидаги қотишмалар. Цирконийни баъзи элементлар (ниобий Nb, қалай Sn, темир Fe, хром Cr, никель Ni, мис Си ва алюминий Mr) б-н легирлаб олинади. Бу элементлар Ц.қ. таркибида 2—3% ни ташкил қилади. Ц.га легирловчи элементлар қўшилганда унинг пухталиги ортади, лекин пластиклиги камаяди. Мас, цирконийнинг мустаҳкамлик чегараси sb=800—1000 МН/м2 (80—100 кГ/мм2), нисбий узай-иши а=3—5% бўлган қотишмалари маълум. Ц.қ.нинг 0,5—1% қалай, 0,2% темир, 0,3% никель ва қолгани цирконийдан иборат бўлган тури циркаллой, 0,3% қалай, 0,1% никель, 0,1% ниобий ва қолгани цирконийдан иборат бўлгани оженнит деб аталади. Цирконийнинг суюқланиш т-раси юқори (1852°) бўлишига қарамай, баъзи Ц.қ. унча иссиқбардош бўлмайди ва амалда 400° дан юқори бўлмаган буғсувли муҳитларда ишлатиш учун ярайди. Ц.қ. ядро энергетикасида, кимёвий аппаратлар тайёрлашда, жаррохлик ва б. соҳаларда қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.