Sirojiddinov Sa'di Hasanoviç
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 418–419-b. — ziyouz.com
Sirojiddinov Sa'di Hasanoviç (1920.10.5, Qöqon 1988.29.4, Toşkent) — matematik olim va jamoat arbobi, Özbekiston FA akad. (1966), Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi (1971), fizikamat.fanlari d-ri (1953), prof. (1956). Örta Osiyo un-tini tugatgan (1942). Moskva un-tida katta ilmiy xodim (1953—56). Örta Osiyo un-tida prof. (1956 y.dan). 1958 y.dan. kafedra mudiri. Özbekiston FA matematika in-ti direktori (1957 —67), ToşDU rektori (1966—70; 1983—87), Özbekiston FA vitseprezidenti (1970— 1983). Ilmiy işlari köp özgaruvçili klassik köphadlarning muhim xossalariga bağişlangan. S.ning Markov zanjirlari uçun limit teoremalarni umumlaştiriş va asimptotik yoyilmalar sohasidagi tadqiqotlari 50y. larda Toşkent mat. maktabining yanada yuksalişiga olib keldi.
S. ehtimollar nazariyasi sohasidagi yutuqlarni matematik statistikaga qölladi. 60y.larda S. va uning şogirdlari özaro boğliq bölmagan va Markov zanjirini taşkil qiluvçi tasodifiy miqdorlar hamda tasodifiy vektorlar yiğindisi uçun limit teoremalariga doir muhim masalalarni hal qiddilar; şu masalalar b-n boğliqtekis baxrlaşlarga oid tadqiqotlari katta tatbiqiy ahamiyatga ega. S. ommaviy xizmat körsatiş nazariyasi, statistikaning turli sohalari, statsionar jarayonlar nazariyasi va b. sohalarda ham keng kölamda tadqiqot olib borgan. Örta Osiyo mutafakkirlarining ilmiy merosini örganişda, Örta Osiyo, ayniqsa, Özbekiston uçun yuqori malakali matematik mutaxassislar tayyorlaşda S.ning xizmatlari katta. S, şuningdek, yoş matematiklar maktabini taşkil etiş, Respublika yoş matematiklar olimpiadasini ötkazişda muayyan hissa qöşgan.
S. Bernulli nomidagi xalqaro matematik statistika va ehtimollar nazariyasi jamiyati (Gollandiya)ning haqiqiy a'zosi (1966). Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1973), «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni b-n mukofotlangan (2002).
As: Predelniye teoremi dlya markovskix protsessov, T., 1955; Kompleks özgaruvçining funksiyalari nazariyasi, T., 1970 (hamkorlikda); Additivniye zadaçi s rastuşim çislom slagayemix, T., 1975 (hamkorlikda).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИРОЖИДДИНОВ Саъди Ҳасанович (1920.10.5, Қўқон 1988.29.4, Тошкент) — математик олим ва жамоат арбоби, Ўзбекистон ФА акад. (1966), Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби (1971), физикамат.фанлари д-ри (1953), проф. (1956). Ўрта Осиё ун-тини тугатган (1942). Москва ун-тида катта илмий ходим (1953—56). Ўрта Осиё ун-тида проф. (1956 й.дан). 1958 й.дан. кафедра мудири. Ўзбекистон ФА математика ин-ти директори (1957 —67), ТошДУ ректори (1966—70; 1983—87), Ўзбекистон ФА вицепрезиденти (1970— 1983). Илмий ишлари кўп ўзгарувчили классик кўпҳадларнинг муҳим хоссаларига бағишланган. С.нинг Марков занжирлари учун лимит теоремаларни умумлаштириш ва асимптотик ёйилмалар соҳасидаги тадқиқотлари 50й. ларда Тошкент мат. мактабининг янада юксалишига олиб келди.
С. эҳтимоллар назарияси соҳасидаги ютуқларни математик статистикага қўллади. 60й.ларда С. ва унинг шогирдлари ўзаро боғлиқ бўлмаган ва Марков занжирини ташкил қилувчи тасодифий миқдорлар ҳамда тасодифий векторлар йиғиндиси учун лимит теоремаларига доир муҳим масалаларни ҳал қиддилар; шу масалалар б-н боғлиқтекис бахрлашларга оид тадқиқотлари катта татбиқий аҳамиятга эга. С. оммавий хизмат кўрсатиш назарияси, статистиканинг турли соҳалари, стационар жараёнлар назарияси ва б. соҳаларда ҳам кенг кўламда тадқиқот олиб борган. Ўрта Осиё мутафаккирларининг илмий меросини ўрганишда, Ўрта Осиё, айниқса, Ўзбекистон учун юқори малакали математик мутахассислар тайёрлашда С.нинг хизматлари катта. С, шунингдек, ёш математиклар мактабини ташкил этиш, Республика ёш математиклар олимпиадасини ўтказишда муайян ҳисса қўшган.
С. Бернулли номидаги халқаро математик статистика ва эҳтимоллар назарияси жамияти (Голландия)нинг ҳақиқий аъзоси (1966). Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1973), «Буюк хизматлари учун» ордени б-н мукофотланган (2002).
Ас: Предельные теоремы для марковских процессов, Т., 1955; Комплекс ўзгарувчининг функциялари назарияси, Т., 1970 (ҳамкорликда); Аддитивные задачи с растущим числом слагаемых, Т., 1975 (ҳамкорликда).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.