Sirtorduş
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 422–423-b. — ziyouz.com
Sirtorduş SIRTORDUŞ, şiyeyanto, siyeyanto, seyanto — qadimgi turkiy qabila. Xitoy manbalarida tele deb nomlangan qabilalar birlaşmasiga kirgan. 7-a. ningörtalariga qadar Markaziy Osiyodagi turkiy kabilalar orasida katta nufuzga ega bölgan. Qadimda sir va torduş kabilalari yonmayon yaşagan. Ular örtasida hukmron böliş uçun kuraşlar natijasida sir qabilasi ğolib çiqib torduşlarni öziga qöşib olgan. Şu tariqa S. etnonimi paydo bölgan. S.larningtili, urfodati, qurolyaroğlari, qatto harbiy va ma'muriy tuzumlari Turk xoqonliginp taşkil etişda yetakçi bölgan turk (tujyue) qabilasidan farq qilmagan. S.lar 7-a. boşigaça Ğarbiy turk xoqonligi, 621 y.dan Şarqiy turk xoqonligi tasarrufida bölgan. Mustaqillikka intilgan S.larning katta kismi ilgari yaşagan joylari — Tangritogetaklarini tantab Şim. Oltoydagi Ibor toğlari (xitoyça Tanxanşan) şim.idagi yerlarga köçib kelib Sirtorduş xonligink barpo etganlar. 7-a. örtalarida S. uyğurlarga qöşilib ketgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИРТОРДУШ, шиеянто, сиеянто, сеяньто — қадимги туркий қабила. Хитой манбаларида теле деб номланган қабилалар бирлашмасига кирган. 7-а. нингўрталарига қадар Марказий Осиёдаги туркий кабилалар орасида катта нуфузга эга бўлган. Қадимда сир ва тордуш кабилалари ёнмаён яшаган. Улар ўртасида ҳукмрон бўлиш учун курашлар натижасида сир қабиласи ғолиб чиқиб тордушларни ўзига қўшиб олган. Шу тариқа С. этноними пайдо бўлган. С.ларнингтили, урфодати, қуроляроғлари, қатто ҳарбий ва маъмурий тузумлари Турк хоқонлигинп ташкил этишда етакчи бўлган турк (тужюэ) қабиласидан фарқ қилмаган. С.лар 7-а. бошигача Ғарбий турк хоқонлиги, 621 й.дан Шарқий турк хоқонлиги тасарруфида бўлган. Мустақилликка интилган С.ларнинг катта кисми илгари яшаган жойлари — Тангритогэтакларини таньтаб Шим. Олтойдаги Ибор тоғлари (хитойча Танханшан) шим.идаги ерларга кўчиб келиб Сиртордуш хонлигинк барпо этганлар. 7-а. ўрталарида С. уйғурларга қўшилиб кетган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.