Sistitserkoz
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28-b. — ziyouz.com
Sistitserkoz — tasmasimon çuvalçanglar (sestodlar sinfiga kiruvçi çöçqa solityorlarining liçinkalari) qözğatadigan gijja kasalligi. Odam va hayvonlarda uçraydi. Çöçqa solityorining liçinkasi sistitserklar deb atalib, odatda, çuçqaning köndalang tarğil muskullarida yaşaydi (çöçqa oraliqxöjayin). Odamga sistitserkli çöçqa göştini çala pişirib iste'mol qilganda yuqadi. Odam organizmiga ötgan sistitserk me'da şirasi ta'sirida parçalanadi va parazit öz sörğiçlari b-n ingiçka içak devoriga yopişib, şu yerda jinsiy yetiladi. Içakda yetilgan gijja odamda tenioz kasalligini qözğatadi. Ba'zi hollarda, ya'ni bemor qayt qilganda içakning teskari qisqarişi tufayli gijjaning içakda yetilgan böğimlari me'daga, qizilöngaçga tuşib, ular devoridagi qon tomirlariga ötadi va u yerda tuxumidan onkosferalar çiqadi. Onkosferalar qon va limfa orqali bemor skelet muskullariga, boş va orqa miyaga, közga va b.ga tarqalib, sistitserklarga aylanadi (bunda odam oraliq xöjayin bölib qoladi). Sistitserklar odam organizmida oylab, yillab yaşaydi va uni surunkali zaharlab turadi. Sistitserklar qözğatadigan kasalliklar oğir keçib, ular qaysi a'zoda parazitlik qilsa, öşa a'zo qattiq zararlanadi (mas, köz xiralaşadi, boş qattiq oğriydi, bemor tirişadi, tutqanoq tutadi va h.k.).
Sistitserklar joylaşgan a'zoga va kasallik belgilariga köra davo qilinadi. Oldini oliş uçun göşt mahsulotlarini yaxşilab pişirib yeyiş, şaxsiy va ovqatlaniş gigiye-nasi qoidalariga qat'iy rioya qiliş, bemorlarni vaqtida davolaş, oqar suvlarni ifloslantirmaslik zarur.
Hayvonlarda S. qoramol, qöy, eçki, ot, çöçqa, tuya, it va b.da uçraydi (jinsiy yetilgan gijja göştxör hayvonlarning içagida parazitlik qiladi). S. hayvonlarga parazitning tuxumi tuşgan ozuqa yoki suv orqali yuqadi. Sistitserklar skelet hamda çay-nov muskullari, yurak, til, boş miya va b. a'zo va töqimalarda har xil kat-talikdagi pufakçalar körinişida ri-vojlanadi.
Oldini oliş: S. sababli söyilgan çorva mollari göşti va a'zolari zararsizlantiriladi va kömib taşlanadi; fermalar va mollar söyiladigan joylarga itlar qöyilmaydi; itlar vaqtvaqti b-n gelmintsizlantiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦИСТИЦЕРКОЗ — тасмасимон чувалчанглар (цестодлар синфига кирувчи чўчқа солитёрларининг личинкалари) қўзғатадиган гижжа касаллиги. Одам ва ҳайвонларда учрайди. Чўчқа солитёрининг личинкаси цистицерклар деб аталиб, одатда, чучқанинг кўндаланг тарғил мускулларида яшайди (чўчқа оралиқхўжайин). Одамга цистицеркли чўчқа гўштини чала пишириб истеъмол қилганда юқади. Одам организмига ўтган цистицерк меъда шираси таъсирида парчаланади ва паразит ўз сўрғичлари б-н ингичка ичак деворига ёпишиб, шу ерда жинсий етилади. Ичакда етилган гижжа одамда тениоз касаллигини қўзғатади. Баъзи ҳолларда, яъни бемор қайт қилганда ичакнинг тескари қисқариши туфайли гижжанинг ичакда етилган бўғимлари меъдага, қизилўнгачга тушиб, улар деворидаги қон томирларига ўтади ва у ерда тухумидан онкосфералар чиқади. Онкосфералар қон ва лимфа орқали бемор скелет мускулларига, бош ва орқа мияга, кўзга ва б.га тарқалиб, цистицеркларга айланади (бунда одам оралиқ хўжайин бўлиб қолади). Цистицерклар одам организмида ойлаб, йиллаб яшайди ва уни сурункали заҳарлаб туради. Цистицерклар қўзғатадиган касалликлар оғир кечиб, улар қайси аъзода паразитлик қилса, ўша аъзо қаттиқ зарарланади (мас, кўз хиралашади, бош қаттиқ оғрийди, бемор тиришади, тутқаноқ тутади ва ҳ.к.).
Цистицерклар жойлашган аъзога ва касаллик белгиларига кўра даво қилинади. Олдини олиш учун гўшт маҳсулотларини яхшилаб пишириб ейиш, шахсий ва овқатланиш гигие-наси қоидаларига қатъий риоя қилиш, беморларни вақтида даволаш, оқар сувларни ифлослантирмаслик зарур.
Ҳайвонларда Ц. қорамол, қўй, эчки, от, чўчқа, туя, ит ва б.да учрайди (жинсий етилган гижжа гўштхўр ҳайвонларнинг ичагида паразитлик қилади). Ц. ҳайвонларга паразитнинг тухуми тушган озуқа ёки сув орқали юқади. Цистицерклар скелет ҳамда чай-нов мускуллари, юрак, тил, бош мия ва б. аъзо ва тўқималарда ҳар хил кат-таликдаги пуфакчалар кўринишида ри-вожланади.
Олдини олиш: Ц. сабабли сўйилган чорва моллари гўшти ва аъзолари зарарсизлантирилади ва кўмиб ташланади; фермалар ва моллар сўйиладиган жойларга итлар қўйилмайди; итлар вақтвақти б-н гельминтсизлантирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.