Sitogenetika
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28–29-b. — ziyouz.com
Sitogenetika (sito... va genetika) — genetikaning bir sohasi; irsiyat va özgaruvçanlik qonuniyatlarini hujayra va subhujayra (asosan xromosoma) darajasida örganadi. S.ning nazariy asoslari 20-a. boşlarida şakllangan irsiyatning xromosoma nazariyasi hisoblanadi. S.ning rivojlanişi davomida belgilarning ajralişi va mustaqil taqsimlanişi, genlarning birikib irsiylanişi va krossingover hodisalarining sitologik asoslari oçib berildi. Genetik qarindoşlikning körsatgiçi hisoblangan xromosomalar konyugatsiyasining örganilişi natijasida yapon sitogenetigi X. Kixara sitogenetik metodlardan biri bölgan genom analiz metodini işlab çiqdi (1924). Xromosomalar tarkibi va holatini tahlil qiliş natijasida mitoz va meyoz jarayonida xromosomalar töplamida çuqur özgarişlar röy berişi aniqlangan. S.da elektron mikroskopiya, rentgenostruktura tahlili va b. zamonaviy metodlarning qöllanişi xromosomalarning nozik tuzilişi töğrisidagi tasavvurlarni kengaytirdi; xromosoma moddasi (xromatin)ni tadqiq qilişga, replikatsiya, transkripsiya va translyatsiya jarayonlarida xromosomalar funksiyasini aniqlaşga imkon berdi. S. dalillari kariotiplar evolyutsiyasi, ya'ni tur hosil bölişini tuşunib olişda, q.x. va tibbiyotda organizmda keçadigan jarayonlarni asoslab berişda ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦИТОГЕНЕТИКА (цито... ва генетика) — генетиканинг бир соҳаси; ирсият ва ўзгарувчанлик қонуниятларини ҳужайра ва субҳужайра (асосан хромосома) даражасида ўрганади. Ц.нинг назарий асослари 20-а. бошларида шаклланган ирсиятнинг хромосома назарияси ҳисобланади. Ц.нинг ривожланиши давомида белгиларнинг ажралиши ва мустақил тақсимланиши, генларнинг бирикиб ирсийланиши ва кроссинговер ҳодисаларининг цитологик асослари очиб берилди. Генетик қариндошликнинг кўрсатгичи ҳисобланган хромосомалар коньюгациясининг ўрганилиши натижасида япон цитогенетиги X. Кихара цитогенетик методлардан бири бўлган геном анализ методини ишлаб чиқди (1924). Хромосомалар таркиби ва ҳолатини таҳлил қилиш натижасида митоз ва мейоз жараёнида хромосомалар тўпламида чуқур ўзгаришлар рўй бериши аниқланган. Ц.да электрон микроскопия, рентгеноструктура таҳлили ва б. замонавий методларнинг қўлланиши хромосомаларнинг нозик тузилиши тўғрисидаги тасаввурларни кенгайтирди; хромосома моддаси (хроматин)ни тадқиқ қилишга, репликация, транскрипция ва трансляция жараёнларида хромосомалар функциясини аниқлашга имкон берди. Ц. далиллари кариотиплар эволюцияси, яъни тур ҳосил бўлишини тушуниб олишда, қ.х. ва тиббиётда организмда кечадиган жараёнларни асослаб беришда аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.