Sitorai Mohi Xosa

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 427–428-b. — ziyouz.com

Sitorai Mohi Xosa - Buxorodagi manğitlar sulolasining 3 avlodiga mansub saroy — boğ. Buxorodan 4 km şimolda. Dastlabki binolar Nasrullaxon (1826—60) va Muzaffarxon (1860 — 85) hukmronligi davrida qurilgan. Abdulahadxon hukmronligi davri (1885—1910) da saroy va xuşmanzara boğ barpo etilgan. Amir Olimxon hukmronligi davri (1910—20)da yangi saroy qurilgan. S.M.X. maydoni 6,7 ga bölib, eski saroy, ğişt töşalgan 3 hovli va köpgina xonalardan iborat. Bu yerdagi amir Muzaffarxon mehmonxonasi keng, baland zali, ikki tomondagi bolxonali ayvonlari, yevropaça eşik va derazalari b-n ajralib turadi. Uç qismga bölingan murabba tarhli xonani taşkil etuvçi Abdulahadxon xonasi birbiriga qaramaqarşi joylaştirilgan va bir xilda bezatilgan 2 zal örtasidagi baland supa orqali birlaştirilgan. Supaning ğarb tomoniga şohnişin taxt örnatilgan. Eski saroy şarqidagi amir Olimxonning boş qarorgohi — yangi saroyga ravoqli muhtaşam darvoza örnatilgan. Darvoza ustidagi ravoq Örta Osiyo binolariga xos bölmagan şaklda işlangan, yon qismlari sirlangan, töq qizil, kök, gunafşa va havo rang koşin b-n qoplangan. An'anaviy sirkori parçinlar b-n birga Rossiyadan keltirilgan kafel qoplamalardan ham foydalanilgan. Darvozaning tepa qismiga gançdan guldon şaklidagi bezaklar işlangan. Yoğoçdan qilingan ikki tabaqali darvozaga milliy naqşlar öyilgan va mis gul mixlar b-n mustahkamlanib, nafis guldor zulfin örnatilgan. Darvozaxonadan taşqi hovliga ötiladi. Hovlining 3 tomoni ayvon b-n öralgan. Darvozadan kirişda öng qölda kiçkina favvora bor. Katta ayvon hovlining şim. tomonida, ğarb tomonida oqsaroy, jan. tomonida esa oynavand ayvon, kutiş xonasi va amirning qabulxonasi joylaşgan. Binoga kiraverişda Ğozğon marmaridan usta Abdurahim yönib işlagan şer haykallari bor. Amir qabulxonasi daxlizi devorlari gançdan naqşdor qilib bezatilgan. Namoyonlariga naqqoş usta Oqsaroy içkarisi Şarqning jimjimador, nafis naqşlari jozibador gullari b-n uyğunlaşgan. Devorning közgulardan iborat bölişi va gulgançdan işlangan bezaklarning közni qamaştiradigan darajada oqligi xonani kurkam qilib körsatadi. Oqsaroy 2 yil mobaynida Usta Şirin rahbarligida (25 — 30 kişi tomonidan) qurilgan va pardozlangan. Yangi saroy rus muhandislari Sakoviç va Margulis rahbarligida qurilgan. Qabulxona Yevropa uslubida biridan ikkinçisiga ötiladigan qilib qator joylaştirilgan. Yangi saroyning kiraverişi boqqa tutaşib ketgan. Bogning şim. qismida haram joylaşgan. Uning ğarbida haram xizmatkorlari uçun xonalari bölgan kiçik hovli bor. Haram 2 qavatli va yarim doira şaklida qurilgan. Mahalliy me'morlik an'analarini özida saklab qolgan. Boğning qoq örtasida 8 xonali köşk bor. Uning xonalari 8 qirrali qilib qurilgan mehmonxona atrofida joylaşgan. Oşxonaning devorlari tilla va kumuş suvi yugurtirib bezatilgan. Köşkning jan.da töğri burçakli devori tokçali katta xona bölgan. Qolgan boşqa xonalar yotokxona va xizmatkorlar uçun möljallangan. Boğning jan.da ikki qavatli masjid, katta hovuz qurilgan (1917—18). Hovuz kulrang Ğozğon marmari b-n qoplangan. Binoning içida uzun yölak bölib, xonalari faqat bir tomondan şamollatilgan. Hoz S.M.X.da Buxoro davlat me'moriy-badiiy muzeyqöriqxonasi, dam oliş uyi va bolalar sanatoriysi joylaşgan.

Ad.:3ohidov P. Ş., Me'mor olami, T., 1996.

Pölat Zohidov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

СИТОРАИ МОҲИ ХОСА - Бухородаги манғитлар сулоласининг 3 авлодига мансуб сарой — боғ. Бухородан 4 км шимолда. Дастлабки бинолар Насруллахон (1826—60) ва Музаффархон (1860 — 85) ҳукмронлиги даврида қурилган. Абдулаҳадхон ҳукмронлиги даври (1885—1910) да сарой ва хушманзара боғ барпо этилган. Амир Олимхон ҳукмронлиги даври (1910—20)да янги сарой қурилган. С.М.Х. майдони 6,7 га бўлиб, эски сарой, ғишт тўшалган 3 ҳовли ва кўпгина хоналардан иборат. Бу ердаги амир Музаффархон меҳмонхонаси кенг, баланд зали, икки томондаги болхонали айвонлари, европача эшик ва деразалари б-н ажралиб туради. Уч қисмга бўлинган мурабба тарҳли хонани ташкил этувчи Абдулаҳадхон хонаси бирбирига қарамақарши жойлаштирилган ва бир хилда безатилган 2 зал ўртасидаги баланд супа орқали бирлаштирилган. Супанинг ғарб томонига шоҳнишин тахт ўрнатилган. Эски сарой шарқидаги амир Олимхоннинг бош қароргоҳи — янги саройга равоқли муҳташам дарвоза ўрнатилган. Дарвоза устидаги равоқ Ўрта Осиё биноларига хос бўлмаган шаклда ишланган, ён қисмлари сирланган, тўқ қизил, кўк, гунафша ва ҳаво ранг кошин б-н қопланган. Анъанавий сиркори парчинлар б-н бирга Россиядан келтирилган кафель қопламалардан ҳам фойдаланилган. Дарвозанинг тепа қисмига ганчдан гулдон шаклидаги безаклар ишланган. Ёғочдан қилинган икки табақали дарвозага миллий нақшлар ўйилган ва мис гул михлар б-н мустаҳкамланиб, нафис гулдор зулфин ўрнатилган. Дарвозахонадан ташқи ҳовлига ўтилади. Ҳовлининг 3 томони айвон б-н ўралган. Дарвозадан киришда ўнг қўлда кичкина фаввора бор. Катта айвон ҳовлининг шим. томонида, ғарб томонида оқсарой, жан. томонида эса ойнаванд айвон, кутиш хонаси ва амирнинг қабулхонаси жойлашган. Бинога кираверишда Ғозғон мармаридан уста Абдураҳим йўниб ишлаган шер ҳайкаллари бор. Амир қабулхонаси дахлизи деворлари ганчдан нақшдор қилиб безатилган. Намоёнларига наққош уста Оқсарой ичкариси Шарқнинг жимжимадор, нафис нақшлари жозибадор гуллари б-н уйғунлашган. Деворнинг кўзгулардан иборат бўлиши ва гулганчдан ишланган безакларнинг кўзни қамаштирадиган даражада оқлиги хонани куркам қилиб кўрсатади. Оқсарой 2 йил мобайнида Уста Ширин раҳбарлигида (25 — 30 киши томонидан) қурилган ва пардозланган. Янги сарой рус муҳандислари Сакович ва Маргулис раҳбарлигида қурилган. Қабулхона Европа услубида биридан иккинчисига ўтиладиган қилиб қатор жойлаштирилган. Янги саройнинг киравериши боққа туташиб кетган. Богнинг шим. қисмида ҳарам жойлашган. Унинг ғарбида ҳарам хизматкорлари учун хоналари бўлган кичик ҳовли бор. Ҳарам 2 қаватли ва ярим доира шаклида қурилган. Маҳаллий меъморлик анъаналарини ўзида саклаб қолган. Боғнинг қоқ ўртасида 8 хонали кўшк бор. Унинг хоналари 8 қиррали қилиб қурилган меҳмонхона атрофида жойлашган. Ошхонанинг деворлари тилла ва кумуш суви югуртириб безатилган. Кўшкнинг жан.да тўғри бурчакли девори токчали катта хона бўлган. Қолган бошқа хоналар ётокхона ва хизматкорлар учун мўлжалланган. Боғнинг жан.да икки қаватли масжид, катта ҳовуз қурилган (1917—18). Ҳовуз кулранг Ғозғон мармари б-н қопланган. Бинонинг ичида узун йўлак бўлиб, хоналари фақат бир томондан шамоллатилган. Ҳоз С.М.Х.да Бухоро давлат меъморий-бадиий музейқўриқхонаси, дам олиш уйи ва болалар санаторийси жойлашган.

Ад.:3оҳидов П. Ш., Меъмор олами, Т., 1996.

Пўлат Зоҳидов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.