Sitsiliya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 433-b. — ziyouz.com
Sitsiliya — Örta dengizdagi eng yirik orol, Italiya tarkibida. Mayd. 25,4 ming km2. Apennin ya.o.dan jan.da joylaşgan, undan Messina böğozi b-n ajralgan. Qirğoklari tik, kam parçalangan. Relyefi toğ va qirlardan iborat. S.da Yevropada eng baland harakatdagi Etna vulkani (3340 m) va bir neçta söngan vulkanlar bor. Şarqiy va ğarbiy sohil qismi akkumulyativ tekislik. Teztez zilzila bölib turadi. Oltingugurt, neft, gaz va b. foydali qazilma konlari topilgan. Iklimi subtropik, Örta dengizga xos iqlim. Sohilböyi tekisliklarda örtaça tra yanv.da 11 — 12°, iyulda 27—28°, toğlarda 4—8° va 20—24°. Etna çöqqisida yilning 9 oyida qor saqlanadi. Tekisliklarda yillik yoğin 400—600 mm, toğlarda 1200—1400 mm. Tuproqlari toğ jigarrang va qizil tuproq. Tabiiy ösimliklari deyarli qolmagan. Makvis çakalakzorlari va örmonlar uçraydi. S. qadimda yunon madaniyati markazlaridan biri edi. Ilk örta asrlarda S. vandallar (5-a.), ostgotlar (6-a.), Vizantiya (535 y.dan), arablar (9-a.), 11-a.da normannlar qöl ostida bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИЦИЛИЯ — Ўрта денгиздаги энг йирик орол, Италия таркибида. Майд. 25,4 минг км2. Апеннин я.о.дан жан.да жойлашган, ундан Мессина бўғози б-н ажралган. Қирғоклари тик, кам парчаланган. Рельефи тоғ ва қирлардан иборат. С.да Европада энг баланд ҳаракатдаги Этна вулкани (3340 м) ва бир нечта сўнган вулканлар бор. Шарқий ва ғарбий соҳил қисми аккумулятив текислик. Тезтез зилзила бўлиб туради. Олтингугурт, нефть, газ ва б. фойдали қазилма конлари топилган. Иклими субтропик, Ўрта денгизга хос иқлим. Соҳилбўйи текисликларда ўртача тра янв.да 11 — 12°, июлда 27—28°, тоғларда 4—8° ва 20—24°. Этна чўққисида йилнинг 9 ойида қор сақланади. Текисликларда йиллик ёғин 400—600 мм, тоғларда 1200—1400 мм. Тупроқлари тоғ жигарранг ва қизил тупроқ. Табиий ўсимликлари деярли қолмаган. Маквис чакалакзорлари ва ўрмонлар учрайди. С. қадимда юнон маданияти марказларидан бири эди. Илк ўрта асрларда С. вандаллар (5-а.), остготлар (6-а.), Византия (535 й.дан), араблар (9-а.), 11-а.да норманнлар қўл остида бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.