Sivilizatsiya

Sivilizatsiya (lot. cuvilis) - fuqarolikka, davlatga taalluqli), tamaddun— 1) keng ma'noda — ongli mavjudotlar mavjudligining har qan-day şakli; 2) madaniyat sözining si-nonimi. Bu termin köpinça moddiy madaniyat ma'nosida xam qöllaniladi; 3) madaniyatning zamon va makonda çegaralangan tarixiy tipi (Misr S.si, Mesopotamiya S.si va b.); 4) yovvoyilik va vahşiylikdj keyingi ijtimoiy taraqqiyot bosqiçi. «S.» tuşunçasi 18-a.da «madaniyat» tuşunçasi b-n uzviy boğliq ravişda paydo bölgan. Fransuz fay-lasuf ma'rifatparvarlari akd va adolatga asoslangan jamiyatni S.laşgan jamiyat deb bilganlar. Köpçilik faylasuflar «S.» deganda jamiyatning moddiy-texnika yutuqlarini, «madaniyat» deganda esa fakat uning ma'naviy qad-riyatlarini tuşunişgan. Ulardan ayrimlari bu tuşunçalarni bir-biriga qarama-qarşi qöyganlar. Çunonçi, O. Şpengler fikriça, «S.» har qanday madaniyat taraqqiyotining muayyan tugal boskiçini bildiradi. S.ni bunday davr tanazzuli sifatida tuşuniş madaniyatning bir butunligi va tabiiyligiga ziddir.