Siyenit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 340–341-b. — ziyouz.com
Siyenit (Syene — Siyena, qad. Misrdagi Sun ş., hoz. Asvon) — intruziv magmatik toğ jinsi; asosan, işqorli dala şpatlaridan (60—90%) hamda bir yoki bir neça rangli minerallardan (eng xarakterlisi amfibol, 10—12% gaça) taşkil topgan kvarssiz, butunlay kristallangan toğ jinsi. Odatda, kam mikdorda plagioklaz (oligoklaz, andezin) uçraydi. S.larda ba'zida 5% gaça aksessor minerallar (apatit, sfen, sirkon, magnetit) böladi. Işqorlarning miqdoriga qarab S.lar 3 guruhga — normal va yuqori işqorli hamda işqorli S.larga bölinadi. Strukturasi töliq kristalli va tekis donali yoki porfirsimon. Agarda nefelin qatnaşsa tog jinsi nefelinli S, kam miqdorda kvars bölsa kvarsli S böladi. Işqoriy dala şpatlariga (ortoklaz va b.) nisbatan plagioklaz miqdori yuqori bölgan holda toğ jinsi Sdan siyenitdiorit va monsonit orqali gabbroga ötadi (asosli plagioklazga boğliq). Ziçligi 2600—2800 kt/m3. Rangli minerallarni ortişi b-n normal S melanokratli S.ga va yana şonkinitga aylanadi. Bezak toşi sifatida va qurilişda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИЕНИТ (Syene — Сиена, қад. Мисрдаги Сун ш., ҳоз. Асвон) — интрузив магматик тоғ жинси; асосан, ишқорли дала шпатларидан (60—90%) ҳамда бир ёки бир неча рангли минераллардан (энг характерлиси амфибол, 10—12% гача) ташкил топган кварцсиз, бутунлай кристалланган тоғ жинси. Одатда, кам микдорда плагиоклаз (олигоклаз, андезин) учрайди. С.ларда баъзида 5% гача акцессор минераллар (апатит, сфен, циркон, магнетит) бўлади. Ишқорларнинг миқдорига қараб С.лар 3 гуруҳга — нормал ва юқори ишқорли ҳамда ишқорли С.ларга бўлинади. Структураси тўлиқ кристалли ва текис донали ёки порфирсимон. Агарда нефелин қатнашса тог жинси нефелинли С, кам миқдорда кварц бўлса кварцли С бўлади. Ишқорий дала шпатларига (ортоклаз ва б.) нисбатан плагиоклаз миқдори юқори бўлган ҳолда тоғ жинси Сдан сиенитдиорит ва монцонит орқали габброга ўтади (асосли плагиоклазга боғлиқ). Зичлиги 2600—2800 кт/м3. Рангли минералларни ортиши б-н нормал С меланократли С.га ва яна шонкинитга айланади. Безак тоши сифатида ва қурилишда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.