Skandinaviya toğlari
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 438–439-b. — ziyouz.com
Skandinaviya toğlari - Skandinaviya ya.o.dagi toğlar, asosan, Şvetsiya va Norvegiya hududida. Şim. şarkdan jangarbga 1700 km masofaga çözilgan. Eni 600 km gaça. Eng baland joyi 2469 m (Galxyopiggen çöqqisi). St. tektonik yoriqlar örnida yuzaga kelgan çuqur vodiy va fordlar b-n ajratilgan alohida toğlik, yassitoglik va tizmalardan iborat. Relyefi qad. muzliklar faoliyati natijasida ança tekislangan. Hoz. relyefining şakllanişida suv eroziyasi, nival mintaqada esa qor va muzliklar harakati yetakçi rol öynaydi. S.t.da Yevropaning materik qismidagi eng yirik muzliklar joylaşgan. Toglar kaledon burmalari jinslari va Boltik, qalqonining ğarbiy qismiga mansub jinslardan tuzilgan. Temir, mis rudalari, titan, pirit konlari bor. Iqlimi sernam dengiz iqdimi. Daryolari qisqa va sersuv. Tektonik harakatlar va muzlik natijasida paydo bölgan köl köp. Toğ yon bağirlari jan.da 900—1100 m gaça, şim.da 300—500 m gaça tayga örmonlari b-n qoplangan. Ğarbiy yon bağirlarida namlik kattaligi sababli botqoqlik va torfli yerlar köp. Toğ taygasi mintaqasidan yuqori qismi toğ tundrasi va ötloqlar. Ulardan yozgi yaylov sifatida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СКАНДИНАВИЯ ТОҒЛАРИ - Скандинавия я.о.даги тоғлар, асосан, Швеция ва Норвегия ҳудудида. Шим. шаркдан жангарбга 1700 км масофага чўзилган. Эни 600 км гача. Энг баланд жойи 2469 м (Гальхёпигген чўққиси). Ст. тектоник ёриқлар ўрнида юзага келган чуқур водий ва фьордлар б-н ажратилган алоҳида тоғлик, ясситоглик ва тизмалардан иборат. Рельефи қад. музликлар фаолияти натижасида анча текисланган. Ҳоз. рельефининг шаклланишида сув эрозияси, ниваль минтақада эса қор ва музликлар ҳаракати етакчи роль ўйнайди. С.т.да Европанинг материк қисмидаги энг йирик музликлар жойлашган. Тоглар каледон бурмалари жинслари ва Болтик, қалқонининг ғарбий қисмига мансуб жинслардан тузилган. Темир, мис рудалари, титан, пирит конлари бор. Иқлими сернам денгиз иқдими. Дарёлари қисқа ва серсув. Тектоник ҳаракатлар ва музлик натижасида пайдо бўлган кўл кўп. Тоғ ён бағирлари жан.да 900—1100 м гача, шим.да 300—500 м гача тайга ўрмонлари б-н қопланган. Ғарбий ён бағирларида намлик катталиги сабабли ботқоқлик ва торфли ерлар кўп. Тоғ тайгаси минтақасидан юқори қисми тоғ тундраси ва ўтлоқлар. Улардан ёзги яйлов сифатида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.