Skandinaviya yarim oroli

Skandinaviya yarim oroli - Yevropaning şim.ğarbidagi yarim orol. Şim.dan jan.ga qariyb 1900 km ga çözilgan, eni 800 km gaça (Yevropada eng yirik yarim orol). Boltiq, Şimoliy, Norvegiya va Barens dengizlari suvi örab turadi. Materikdagi çegarasi şartli ravişda Botnik qöltiğidan Varangerford qultiğigaça bölgan joydan ötgan. S.ya.o.da Norvegiya, Şvetsiya va Finyayandiyanmng şim.ğarbiy qismi joylaşgan. Şim. va ğarbiy qirğoklari fordlar b-n kuçli parçalangan, arxipelag va orol köp. Yarim orolning jan. qismi Skagerrak böğozi va Boxus qultiği orqali ikkiga ajralgan. Şarqi va jan.dagi past, qiya sohil qismi kiçikroq buxtalar b-n parçalangan. S.ya.o.ning ğarbiy va şim. qismida Skandinaviya toğlari (eng baland joyi — 2469 m, Galxyopiggen toği), şarqida pastroq Norland yassitoğligi (eng baland joyi 800 m), jan.da morenali pasttekislik, undan janubroqda ğarb, şarq va jan.dan sohilbuyi pasttekisliklari b-n çegaralangan gumbazsimon Smoland qiri (eng baland joyi 377 m) bor. S.ya.o. Boltiq qalqoni va kaledon burmali strukturasida joylaşgan. Materik muzlanişining Yevropadagi markazi hisoblangan S.ya.o.dagi muzning qalinligi ayrim joylarda 1500 m ga yetgan. Foydali qazilmalardan temir, mis rudalari, titan va qörğoşin, şelf qismida neft konlari bor. S.ya.o.ning aksari qismi mö'tadil mintaqa, çekka şim. qismi subarktika mintaqasida. Ğarbida qişi yumşoq dengiz iqlimi (yanv.ning örtaça t-rasi şim.da —4°dan jan.da 2° gaça), yozi birmunça salqin (8—14°). Yillik yoğin 1000—3000 mm. Skandinaviya toğlari tepalarida yanv. ning örtaça t-rasi —16° gaça, iyulda 6— 8°. Taxm. 5000 km2 maydon muz b-n qoplangan. S.ya.o.ning şarqiy qismida mö'tadil iqlim kontinental iqlimga ötib boradi, yanv. ning örtaça t-rasi şimda —15° dan jan.da —3° gaça, iyulniki 10—17°, yillik yonğin 300—800 mm. Daryo köp, sersuv, serostona. gidroenergiya zaxirasiga boy. Köl kup, ular tektonik xarakatlar va muzlik natijasida vujudga kelgan. 40% dan ortiq maydoni örmon. Ğarbida torf botqokdiklari, jan.da aralaş va keng bargli örmonlar bor. Çekka şimoli tundra. Yarim orolda örmon hayvonlaridan los, tulki, kuyon, şim.da buğu yaşaydi. Quş köp. Qirğoqqa yaqin suvlari baliqqa boy.