Skapolit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 439–440-b. — ziyouz.com
Skapolit (yun. skapos — öq, özak, ustun va lithos — toş) — silikatlar sinfiga mansub minerallar guruhi. Çekka natriyli turi marialit, kalsiyli turi meyonitgaça bölgan minerallar seriyasi; uning oraliq a'zosi dipir (meyonit komponenti 20—50%), mitsionit (50— 80%). Asosan, marmar, gneys, slanets toğ jinslarida, xuddi şuningdek, pnevmotalit jarayonlarda vulkan jinslari böşliqdarida, ba'zan kontaktmetasomatik jarayonlarda nordon va işqorli magmatik jinslarning ohaktoş va dolomitlar b-n tutaşgan joylari (skarnlar) da yaxşi kristallangan minerallar şaklida uçraydi. Mazkur guruq minerallari Özbekiston ğarbidagi Langar konida, Qurama tizmasidagi bimetasomatik skarn jinslarida ölçami 3—5 sm gaça uzunlikdagi kristallar xrsil qiladi. Kristallari prizmatik şaklda bölib, vulkan jinslarida rangsiz, slanets va ohaktoşlarda kulrang, ba'zan töq havo rangdadir. U şişadek yaltiroq, ulaniş tekisligi böyiça sadafdek tovlanadi. Uşbu guruh minerallari nuraş jarayonida özgarib, ba'zan ikkilamçi minerallarga aylanadi. Sdan bezak toşi (glavkolit) sifatida foydalaniladi. Nuraş jarayonida Sdan kaolin hosil böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СКАПОЛИТ (юн. skapos — ўқ, ўзак, устун ва lithos — тош) — силикатлар синфига мансуб минераллар гуруҳи. Чекка натрийли тури мариалит, кальцийли тури мейонитгача бўлган минераллар серияси; унинг оралиқ аъзоси дипир (мейонит компоненти 20—50%), миционит (50— 80%). Асосан, мармар, гнейс, сланец тоғ жинсларида, худди шунингдек, пневмоталит жараёнларда вулкан жинслари бўшлиқдарида, баъзан контактметасоматик жараёнларда нордон ва ишқорли магматик жинсларнинг оҳактош ва доломитлар б-н туташган жойлари (скарнлар) да яхши кристалланган минераллар шаклида учрайди. Мазкур гуруқ минераллари Ўзбекистон ғарбидаги Лангар конида, Қурама тизмасидаги биметасоматик скарн жинсларида ўлчами 3—5 см гача узунликдаги кристаллар хрсил қилади. Кристаллари призматик шаклда бўлиб, вулкан жинсларида рангсиз, сланец ва оҳактошларда кулранг, баъзан тўқ ҳаво рангдадир. У шишадек ялтироқ, уланиш текислиги бўйича садафдек товланади. Ушбу гуруҳ минераллари нураш жараёнида ўзгариб, баъзан иккиламчи минералларга айланади. Сдан безак тоши (главколит) сифатида фойдаланилади. Нураш жараёнида Сдан каолин ҳосил бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.