Skarlatina
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 440–441-b. — ziyouz.com
Skarlatina (lot. scarlatum — oç qizil rang) —aksariyat bolalarda uçraydigan infeksion kasallik. Isitma, umumiy intoksikatsiya, murtak bezlari va tomoqning yalliğlanişi, teriga mayda toşmalar toşişi va h.k. bn keçadi. Qözğatuvçisi A guruhiga mansub gemolitik streptokokklar. Kasallik manbai — bemor, şuningdek, boşqa streptokokkli infeksiya (angina, faringit)lar b-n ofigan kişilar. Infeksiya havotomçi yöli orqali yuqadi. Ba'zi bemor foydalangan öyinçoq, idiştovoklar va b. ham S. tarqalişiga sabab böladi. Köproq 2— 6 yaşar bolalarda kuzqiş oylarida uçraydi. Yaşirin davri örtaça 2—7 kun. Odatda, tösatdan boşlanadi. Gavda harorati tez 39—40° gaça kötarilib, bemor holsizlanadi, boşi va tomoği oğriydi, köpinça qusadi. Kasallikning dastlabki kunlarida terida qizil, mayda nuqtasimon toşmalar paydo böladi. Tomoqda S.ga xos angina alomatlari közga taşlanadi, qizargan yumşoq tanglay qattiq tanglayning oqiş şilliq qavatida yaqqol ajralib turadi. Til qalin karaş b-n qoplanadi. Jağ osti bezlari katgalaşadi va paypaslaganda oğriq seziladi. Kasallikning avj olgan davri 4—5 kun davom etadi. Bu davrda angina, limfa bezlarining kattalaşişi, toşmalar ortib boradi. Gavda harorati 39° va undan ham yuqori böladi. Bemorning eshuşi xiralaşişi, alahlaş hollari kuzatilişi mumkin. 4—5 kundan söng harorat pasayib, bemor özini yaxşiroq his qiladi. Til uçi tomonidan karaşdan tozalanib boradi. Undan musaffo bölgaç, til malinaga öxşab qipqizil bölib qoladi. Kasallikning 6kunlaridan soğayiş davri boşlanadi. 10kunlariga kelib kasallikning barça alomatlari yöqoladi. Kasallikning ikkinçi haftasidan boşlab terida pust taşlaş kuzatiladi, badandan mayda kepaksimon, qöl va oyoq kafti, panjalardan pöst palahsa bölib köçadi. S.ning yengil, örtaça oğir va oğir turlari ajratiladi. Kasallikning dastlabki kunlaridan boşlab qonda yaqqol ifodalangan leykotsitoz, eozinofiliya, özgarişlar röy beradi. Eritrotsitlarning çökiş tezligi (EÇT) ham ortib, soatiga 30—50 mm ni taşkil qiliş mumkin. S.ning barça turlarida ham turli asoratlar: nefrit, limfadenit, sinusit, yuraktomir sistemasining jarohatlanişi va b. kuzatiladi. S. b-n oğrigan bola, albatta, örinkörpa qilib yotişi şart, uni kasalxonaga yotqizişyotqizmaslikni vraç hal qiladi. Kasallik yengilroq keçganida bemorni uyda davolaş mumkin. Davosi. Bemorning oğzi va tomoği 2%li soda eritmasi yoki 1:5000 nisbatdagi furatsillin eritmasi b-n çayib turiladi. Eritromitsin, penitsillin, bitsillin5 va b. antibiotiklar 7 kun davomida beriladi. Allergiyaga qarşi preparatlar qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СКАРЛАТИНА (лот. scarlatum — оч қизил ранг) —аксарият болаларда учрайдиган инфекцион касаллик. Иситма, умумий интоксикация, муртак безлари ва томоқнинг яллиғланиши, терига майда тошмалар тошиши ва ҳ.к. бн кечади. Қўзғатувчиси А гуруҳига мансуб гемолитик стрептококклар. Касаллик манбаи — бемор, шунингдек, бошқа стрептококкли инфекция (ангина, фарингит)лар б-н офиган кишилар. Инфекция ҳавотомчи йўли орқали юқади. Баъзи бемор фойдаланган ўйинчоқ, идиштовоклар ва б. ҳам С. тарқалишига сабаб бўлади. Кўпроқ 2— 6 яшар болаларда кузқиш ойларида учрайди. Яширин даври ўртача 2—7 кун. Одатда, тўсатдан бошланади. Гавда ҳарорати тез 39—40° гача кўтарилиб, бемор ҳолсизланади, боши ва томоғи оғрийди, кўпинча қусади. Касалликнинг дастлабки кунларида терида қизил, майда нуқтасимон тошмалар пайдо бўлади. Томоқда С.га хос ангина аломатлари кўзга ташланади, қизарган юмшоқ танглай қаттиқ танглайнинг оқиш шиллиқ қаватида яққол ажралиб туради. Тил қалин караш б-н қопланади. Жағ ости безлари катгалашади ва пайпаслаганда оғриқ сезилади. Касалликнинг авж олган даври 4—5 кун давом этади. Бу даврда ангина, лимфа безларининг катталашиши, тошмалар ортиб боради. Гавда ҳарорати 39° ва ундан ҳам юқори бўлади. Беморнинг эсҳуши хиралашиши, алаҳлаш ҳоллари кузатилиши мумкин. 4—5 кундан сўнг ҳарорат пасайиб, бемор ўзини яхшироқ ҳис қилади. Тил учи томонидан карашдан тозаланиб боради. Ундан мусаффо бўлгач, тил малинага ўхшаб қипқизил бўлиб қолади. Касалликнинг 6кунларидан соғайиш даври бошланади. 10кунларига келиб касалликнинг барча аломатлари йўқолади. Касалликнинг иккинчи ҳафтасидан бошлаб терида пуст ташлаш кузатилади, бадандан майда кепаксимон, қўл ва оёқ кафти, панжалардан пўст палаҳса бўлиб кўчади. С.нинг енгил, ўртача оғир ва оғир турлари ажратилади. Касалликнинг дастлабки кунларидан бошлаб қонда яққол ифодаланган лейкоцитоз, эозинофилия, ўзгаришлар рўй беради. Эритроцитларнинг чўкиш тезлиги (ЭЧТ) ҳам ортиб, соатига 30—50 мм ни ташкил қилиш мумкин. С.нинг барча турларида ҳам турли асоратлар: нефрит, лимфаденит, синусит, юрактомир системасининг жароҳатланиши ва б. кузатилади. С. б-н оғриган бола, албатта, ўринкўрпа қилиб ётиши шарт, уни касалхонага ётқизишётқизмасликни врач ҳал қилади. Касаллик енгилроқ кечганида беморни уйда даволаш мумкин. Давоси. Беморнинг оғзи ва томоғи 2%ли сода эритмаси ёки 1:5000 нисбатдаги фурациллин эритмаси б-н чайиб турилади. Эритромицин, пенициллин, бициллин5 ва б. антибиотиклар 7 кун давомида берилади. Аллергияга қарши препаратлар қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.