Skarnlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 441-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Skarnlar (şvedça scarn, aynan — loy, çiqindi) — metasomatik toğ jinslari. Ohaktoşli magnezialtemirli silikatlar va alyumosilikatlardan tarkib topgan; magmatik toğ jinslarining yuqori trali kontakt oreoli zonasida karbonatli jinslarning qaynoq magmatogen eritma vositasida magma, intruziv yoki boşqa alyumosilikat jinslar b-n özaro kimyoviy ta'siri natijasida hosil böladi. SaMgFe silikatlari va alyumosilikatlari (diopsidgedenbergit qatorining piroksenlari va grossulyarandradit qatorining granatlari) dan tuzilgan ohaktoşli S. va tarkibida magniyli minerallar (forsterit, diopsid, şpinel, flagopit) bölgan magnezial S. farqqilinadi. Ohaktoşli S. ohaktoşlarning alyumosilikat jinslari b-n tutaşgan joyida 10—12 km gaça çuqurlikda magmatik bosqiçdan keyin hosil böladi. Magnezial S. dolomitlarning magma b-n özaro ta'siri natijasida yoki katta (10—12 km dan ziyod) çuqurlikda magmatik bosqiçdan söng alyumosilat jinslar b-n tutaşgan joyida vujudga keladi. S. köpinça kontakt (tutaşgan) linzasimon va qatlamsimon yotqiziqlarda, ba'zan karbonat yoki alyumosilikat jinslarda naysimon yoki tomirsimon jinslar şaklida uçraydi; skarn jinslar köproq zonal tuzilişga ega. S.da ruda (ayniqsa, temir, mis, qörğoşin, pyx, volfram, molibden va b.) va nometall foydali qazilmalar (flyugopit, boratlar va b.)ning yirik töplamlari böladi. Şunga köra, konlarning alohida turi — skarn konlari farq qilinadi; bunday konlar sanoat ahamiyatiga ega. S. Örta Osiyo, jumladan, Özbekistonda keng tarqalgan. Nurota, Zirabuloq, Qoratepa, Çatqol, Qurama toğlaridagi volfram, molibden, polimetall va temir konlari S. b-n boğliq. Xorijda RF (Magnitogorsk temir rudasi koni), Qozoğiston (SokolovSarbay temir rudasi koni), Kavkaz (Tirnauz volframmolibden koni) va b. joylarda; noruda konlardan boratlar, flagopit konlari mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СКАРНЛАР (шведча scarn, айнан — лой, чиқинди) — метасоматик тоғ жинслари. Оҳактошли магнезиалтемирли силикатлар ва алюмосиликатлардан таркиб топган; магматик тоғ жинсларининг юқори трали контакт ореоли зонасида карбонатли жинсларнинг қайноқ магматоген эритма воситасида магма, интрузив ёки бошқа алюмосиликат жинслар б-н ўзаро кимёвий таъсири натижасида ҳосил бўлади. СаMgFe силикатлари ва алюмосиликатлари (диопсидгеденбергит қаторининг пироксенлари ва гроссулярандрадит қаторининг гранатлари) дан тузилган оҳактошли С. ва таркибида магнийли минераллар (форстерит, диопсид, шпинель, флагопит) бўлган магнезиал С. фарққилинади. Оҳактошли С. оҳактошларнинг алюмосиликат жинслари б-н туташган жойида 10—12 км гача чуқурликда магматик босқичдан кейин ҳосил бўлади. Магнезиал С. доломитларнинг магма б-н ўзаро таъсири натижасида ёки катта (10—12 км дан зиёд) чуқурликда магматик босқичдан сўнг алюмосилат жинслар б-н туташган жойида вужудга келади. С. кўпинча контакт (туташган) линзасимон ва қатламсимон ётқизиқларда, баъзан карбонат ёки алюмосиликат жинсларда найсимон ёки томирсимон жинслар шаклида учрайди; скарн жинслар кўпроқ зонал тузилишга эга. С.да руда (айниқса, темир, мис, қўрғошин, pyx, вольфрам, молибден ва б.) ва нометалл фойдали қазилмалар (флюгопит, боратлар ва б.)нинг йирик тўпламлари бўлади. Шунга кўра, конларнинг алоҳида тури — скарн конлари фарқ қилинади; бундай конлар саноат аҳамиятига эга. С. Ўрта Осиё, жумладан, Ўзбекистонда кенг тарқалган. Нурота, Зирабулоқ, Қоратепа, Чатқол, Қурама тоғларидаги вольфрам, молибден, полиметалл ва темир конлари С. б-н боғлиқ. Хорижда РФ (Магнитогорск темир рудаси кони), Қозоғистон (СоколовСарбай темир рудаси кони), Кавказ (Тирнауз вольфраммолибден кони) ва б. жойларда; норуда конлардан боратлар, флагопит конлари мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.