Slavyanlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 457-b. — ziyouz.com
Slavyanlar — kelib çiqişi bir va tillari özaro yaqin bölgan Yevropa xalqlarining eng yirik guruhi. Uning tarkibiga; şarqiy S. (ruaşr, ukrsşnlar, beloruslar); ğarbiy S. (polyaklar, çexlar, slovaklar, lujiçanlar); janubiy S. (bolgarlar, serblar, xorvatlar, slovenlar, makedonlar, bosniyaliklar, çernogoriyaliklar) kiradi. Umumiy soni 293,5 mln. kişi (1990y. lar örtalari), şu jumladan, RFda 125,5 mln. kişi. Slavyan tillarida sözlaşadi. Dindorlari — pravoslavlar, katoliklar, bir qismi protestantlar. S. haqida qad. ma'lumotlarga köra, ular mil, 1—2-a.larda venedlar nomi b-n ma'lum bölgan. 6-a. örtalarida Prokopiy, Iordan va b.ning asarlarida uçraydi. 7-a.ning 2-yarmida S. arab muallifi Abu Malik alAxtalning asarlarida tilga olingan. S.ning ajdodlari — slavyan qabilalari hindevropa tillari oilasiga mansub tillarda sözlaşgan. Ular bodriç, lyutiç, polyan, severyan, kriviç, uliç, duleb, tiver, xorvat, radimiç, dregoviç, vyatiç va b. qabilalardan iborat. Mil. 2—4-a.larda german qabilalari (gotlar, gepidlar)niig jan.ga siljişi oqibatida S. yaşagan hudud 2 qismga bölinib ketgan. Bu voqea S.ni şarkiy va ğarbiy guruhlarga bölinişida katta rol öynagan. 5-a. oxirida gunnlarning kuçsizlanişi oqibatida S. jan. ga siljiy boşlagan. Ular Dunay daryosi, Qora dengizning ğarbiy sohillari, Vizantiyaning Bolqon ya.o.dagi viloyatlariga kirib borgan. Şu tariqa S.ning jan. guruhi vujudga kelgan. Jan. Sda ilk davlat — Birinçi bulğor podşoligi, ğarbiy Sda Samo davlati, keyinçalik Buyuk Moraviya saltanati taşkil topgan. 10-a.da Odra va Visla örtasida Polşa, 9—10-a.ning 1-yarmida markazi Kiyev ş. bölgan Kiyev Rusi davlati vujudga kelgan. Davlatlarning paydo bulişi slavyan xalqlarining şakllanişiga imkon bergan.
Slavyan xalqlarining uz milliy davlatidan mahrum bölişi (jan. va ğarbiy S.ning katta qismi Avstriya, keyinroq Avstriya-Vengriya va Usmonli turk imperiyasiga qöşib olingan), milliy taraqqiyotidagi qiyinçiliklar, oğir iqtisodiy ahvol 19-a.ning oxiri — 20-a. ning boşida ularning Yevropa mamlakatlari, AQŞ va Kanadaga köçişiga sabab bölgan. Jan. va ğarbiy S. örtasidagi milliy harakat, RossiyaTurkiya uruşi, Birinçi Bolqon uruşi (1912)dagi Avstriya-Vengriyaning mağlubiyati natijasida S.ning etnik hududlari qaytadan birlaştirşgan.
S. dehqonçilik, çorvaçilik, ovçilik va baliq ovlaş b-n şuğullanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЛАВЯНЛАР — келиб чиқиши бир ва тиллари ўзаро яқин бўлган Европа халқларининг энг йирик гуруҳи. Унинг таркибига; шарқий С. (руашр, укрсшнлар, белоруслар); ғарбий С. (поляклар, чехлар, словаклар, лужичанлар); жанубий С. (болгарлар, серблар, хорватлар, словенлар, македонлар, боснияликлар, черногорияликлар) киради. Умумий сони 293,5 млн. киши (1990й. лар ўрталари), шу жумладан, РФда 125,5 млн. киши. Славян тилларида сўзлашади. Диндорлари — православлар, католиклар, бир қисми протестантлар. С. ҳақида қад. маълумотларга кўра, улар мил, 1—2-а.ларда венедлар номи б-н маълум бўлган. 6-а. ўрталарида Прокопий, Иордан ва б.нинг асарларида учрайди. 7-а.нинг 2-ярмида С. араб муаллифи Абу Малик алАхталнинг асарларида тилга олинган. С.нинг аждодлари — славян қабилалари ҳиндевропа тиллари оиласига мансуб тилларда сўзлашган. Улар бодрич, лютич, полян, северян, кривич, улич, дулеб, тивер, хорват, радимич, дрегович, вятич ва б. қабилалардан иборат. Мил. 2—4-а.ларда герман қабилалари (готлар, гепидлар)нииг жан.га силжиши оқибатида С. яшаган ҳудуд 2 қисмга бўлиниб кетган. Бу воқеа С.ни шаркий ва ғарбий гуруҳларга бўлинишида катта роль ўйнаган. 5-а. охирида гуннларнинг кучсизланиши оқибатида С. жан. га силжий бошлаган. Улар Дунай дарёси, Қора денгизнинг ғарбий соҳиллари, Византиянинг Болқон я.о.даги вилоятларига кириб борган. Шу тариқа С.нинг жан. гуруҳи вужудга келган. Жан. Сда илк давлат — Биринчи булғор подшолиги, ғарбий Сда Само давлати, кейинчалик Буюк Моравия салтанати ташкил топган. 10-а.да Одра ва Висла ўртасида Польша, 9—10-а.нинг 1-ярмида маркази Киев ш. бўлган Киев Руси давлати вужудга келган. Давлатларнинг пайдо булиши славян халқларининг шаклланишига имкон берган.
Славян халқларининг уз миллий давлатидан маҳрум бўлиши (жан. ва ғарбий С.нинг катта қисми Австрия, кейинроқ Австрия-Венгрия ва Усмонли турк империясига қўшиб олинган), миллий тараққиётидаги қийинчиликлар, оғир иқтисодий аҳвол 19-а.нинг охири — 20-а. нинг бошида уларнинг Европа мамлакатлари, АҚШ ва Канадага кўчишига сабаб бўлган. Жан. ва ғарбий С. ўртасидаги миллий ҳаракат, РоссияТуркия уруши, Биринчи Болқон уруши (1912)даги Австрия-Венгриянинг мағлубияти натижасида С.нинг этник ҳудудлари қайтадан бирлаштиршган.
С. деҳқончилик, чорвачилик, овчилик ва балиқ овлаш б-н шуғулланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.