Smitsonit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 470–471-b. — ziyouz.com
Smitsonit [ingliz kimyogari va minerologi J. Smitson (1765—1829) nomidan] — tabiiy karbonatlar sinfiga mansub mineral. Tarkibi — ZnCO,(ZnO 64,9%, So2 35,1%). Rux örnini izomorf aralaşmalar sifatida köpinça Fe, Mn, Mg, ba'zan So, kamdankam Cd, Ln va b. elementlar egallaydi. Kristallari geksogonal singoniyali, romboedrik. Yonlari köpinça egilgan va silliq emas. Odatda, tuproqsimon yoki ziç yaşirin kristallangan agregatlardan bölib, köpinça oqiq va pöstloqsimon, şuningdek, qobiqsimon, katakkatak va ğovak massalar şaklida xam uçraydi. Kattiqligi 4,5—5; örtaça ziçligi 4,3 g/sm3. S. ohaktoşlarda joylaşgan qörğoşinrux sulfidi konlarining oksidlaniş zonasida uçraydi. S. rudalari rux olinadigan muhim xom aşyo hisoblanadi. Özbekistondagi deyarli barça qörğoşinrux konlarining (Körğoşinkon, Uçquloç, Navgarzon) oksidlaniş zonasida uçraydi. Xorijda Şim. Meksika, Gretsiya (Lavrion), Polşa (Olkuş), Jan.Ğarbiy Afrika (Sumeb)da, Baykalorti (Narçinsk), Kozoğistonning Açisoy (Turlan) va Tojikistonning Takeli, Oltintopgan, Quruqsoy, Ayğirbuloq konlarida keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СМИТСОНИТ [инглиз кимёгари ва минерологи Ж. Смитсон (1765—1829) номидан] — табиий карбонатлар синфига мансуб минерал. Таркиби — ZnCO,(ZnO 64,9%, Со2 35,1%). Рух ўрнини изоморф аралашмалар сифатида кўпинча Fe, Mn, Mg, баъзан Со, камданкам Cd, Ln ва б. элементлар эгаллайди. Кристаллари гексогонал сингонияли, ромбоэдрик. Ёнлари кўпинча эгилган ва силлиқ эмас. Одатда, тупроқсимон ёки зич яширин кристалланган агрегатлардан бўлиб, кўпинча оқиқ ва пўстлоқсимон, шунингдек, қобиқсимон, катаккатак ва ғовак массалар шаклида хам учрайди. Каттиқлиги 4,5—5; ўртача зичлиги 4,3 г/см3. С. оҳактошларда жойлашган қўрғошинрух сульфиди конларининг оксидланиш зонасида учрайди. С. рудалари рух олинадиган муҳим хом ашё ҳисобланади. Ўзбекистондаги деярли барча қўрғошинрух конларининг (Кўрғошинкон, Учқулоч, Навгарзон) оксидланиш зонасида учрайди. Хорижда Шим. Мексика, Греция (Лаврион), Польша (Олькуш), Жан.Ғарбий Африка (Цумеб)да, Байкалорти (Нарчинск), Козоғистоннинг Ачисой (Турлан) ва Тожикистоннинг Такели, Олтинтопган, Қуруқсой, Айғирбулоқ конларида кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.