Smorodina
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 472–473-b. — ziyouz.com
Smorodina SMORODINA, qoraqat (Ribes) qoraqatdoşlar oilasiga mansub butasimon kup yillik usimliklar turkumi, rezavor meva. Vatani — Yevropa. Sning Yevrosiyo, Şim va Jan. Amerikaning sovuq va mö'tadil, Afrikaning mu'tadil mintaqalarida ösadigan 150 yovvoyi turi bor. Yevropa, Osiyo va Şim. Amerikada ekiladi. Özbekistonda R. janczewskii A. Pojar (Yançevskiy Si), R. meyeri Maxim (Meyer Si), toğli hududlarda butazorlar orasida; soylarda, tog yon bağirlarida yovvoyi holda ösadi. Sning kora (R. nigrum L), qizil S. (R. rubrum), tillarang S. (R. aureum) va b. turlari ekiladi. Novdalari silliq, ba'zan, tikanli, bargi bandli, gullari mayda, yangi ösib çiqqan novda költiğida paydo bölgan gulining rangi oq, töpguli şingil. Mevasi mayda, yumaloq, şingilli, ba'zan donadona, bandidan oson uziladi. Ta'mi şirin, nordon. Mevasi yangiligida iste'mol qilinadi, undan murabbo, jem, şarbat, vino va b. tayyorlanadi.
Köproq qora S. ekiladi. Mevasi avg.— sent.da birinketin pişadi. Tarkibida 4,5—12,8% kand, 2—4,5% limon va olma kislotalar, 80—100 mg% xuşböy moddalar, kalsiy, fosfor va V, vitaminlari, pektin moddalari mavjud. S. kök qalamçalaridan va parxiş yöli b-n köpaytiriladi. Köçati ötqazilgaç, 2-yili hosilga kiradi. Özbekistonda simbağazlarga kötarib östiriladi. Hosil şoxlari 1—3 yil yaşaydi. 6—7 yillik şoxlari kesib taşlanadi. 18—20° da yaxşi ösib rivojlanadi. Qattiq sovuqlarga çidamli. Namsevar, tuproq unumdorligiga talabçan. S. oziq moddalarga boy, sernam, suvni yaxşi ötkazadigan, yer osti suvlari kamida 1,5 çuqurlikda bölgan yerlarda yaxşi ösadi. S. köçatlari erta bahorda yoki kuzda kagor oraligi 2,5 m, tup oralari 1 — 1,5 m sxemada ekiladi. Yoz davomida qator oralari yumşatiladi, 6—12 marta suğoriladi. Har tupidan 6—8 kg dan hosil olinadi.
Özbekistonda Boğdorçilik, uzumçilik, vinoçilik i.t. in-tida qattiqetli, Özbekiston navlari çiqarilgan (1959).
Kasalliklari : antraknoz, zang; zararkunandalari: barg, novda, ğunça gallitsalari, smorodina kurtak kanasi, bitlar, qalqondorlar.
Ad.: Abdullayev R., Yagudina S, Tomorqada yetiştiriladigan rezavor mevalar, T., 1989.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СМОРОДИНА, қорақат (Ribes) қорақатдошлар оиласига мансуб бутасимон куп йиллик усимликлар туркуми, резавор мева. Ватани — Европа. Снинг Евросиё, Шим ва Жан. Американинг совуқ ва мўътадил, Африканинг муътадил минтақаларида ўсадиган 150 ёввойи тури бор. Европа, Осиё ва Шим. Америкада экилади. Ўзбекистонда R. janczewskii A. Pojar (Янчевский Си), R. meyeri Maxim (Мейер Си), тоғли ҳудудларда бутазорлар орасида; сойларда, тог ён бағирларида ёввойи ҳолда ўсади. Снинг кора (R. nigrum L), қизил С. (R. rubrum), тилларанг С. (R. aureum) ва б. турлари экилади. Новдалари силлиқ, баъзан, тиканли, барги бандли, гуллари майда, янги ўсиб чиққан новда кўлтиғида пайдо бўлган гулининг ранги оқ, тўпгули шингил. Меваси майда, юмалоқ, шингилли, баъзан донадона, бандидан осон узилади. Таъми ширин, нордон. Меваси янгилигида истеъмол қилинади, ундан мураббо, жем, шарбат, вино ва б. тайёрланади.
Кўпроқ қора С. экилади. Меваси авг.— сент.да биринкетин пишади. Таркибида 4,5—12,8% канд, 2—4,5% лимон ва олма кислоталар, 80—100 мг% хушбўй моддалар, кальций, фосфор ва В, витаминлари, пектин моддалари мавжуд. С. кўк қаламчаларидан ва пархиш йўли б-н кўпайтирилади. Кўчати ўтқазилгач, 2-йили ҳосилга киради. Ўзбекистонда симбағазларга кўтариб ўстирилади. Ҳосил шохлари 1—3 йил яшайди. 6—7 йиллик шохлари кесиб ташланади. 18—20° да яхши ўсиб ривожланади. Қаттиқ совуқларга чидамли. Намсевар, тупроқ унумдорлигига талабчан. С. озиқ моддаларга бой, сернам, сувни яхши ўтказадиган, ер ости сувлари камида 1,5 чуқурликда бўлган ерларда яхши ўсади. С. кўчатлари эрта баҳорда ёки кузда кагор оралиги 2,5 м, туп оралари 1 — 1,5 м схемада экилади. Ёз давомида қатор оралари юмшатилади, 6—12 марта суғорилади. Ҳар тупидан 6—8 кг дан ҳосил олинади.
Ўзбекистонда Боғдорчилик, узумчилик, виночилик и.т. ин-тида қаттиқэтли, Ўзбекистон навлари чиқарилган (1959).
Касалликлари : антракноз, занг; зараркунандалари: барг, новда, ғунча галлицалари, смородина куртак канаси, битлар, қалқондорлар.
Ад.: Абдуллаев Р., Ягудина С, Томорқада етиштириладиган резавор мевалар, Т., 1989.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.