Snaryadlar

Snaryadlar SNARYADLAR, artilleriya snaryadlari (rus. snaryad — asbob) — töplar, minomyotlar, reaktiv artilleriya qurollaridan otişga muljallangan öqdori turi. S, asosan, tana (korpus), trasser (iz qoldiruvçi) va portlatgiçdan iborat; faolreaktiv va reaktiv S.da qattiq yoqilğili dvigatel ham böladi; ayrim artilleriya Siga stabilizator (yönalişni töğrilovçi) ham qöyiladi. Artilleriya Si kalibriga köra, kiçik kalibrli (20—76 mm), örta kalibrli (76—152 mm) va yirik kalibrli (152 mm dan yuqori) turlarga, qöllanilişiga köra, asosiy, maxsus va yordamçi guruhlarga bölinadi. Asosiy guruhsagi S.ga fugasli, oskolkali, fugasoskolkali, kumulyativ (portlaş ta'siri bir yönalişda jamlangan), zirhteşar, betonteşar S. kiradi. Ular duşmanning jonli kuçlari, jangovar texnikasi, mudofaa inşootlarini şikastlaş uçun otiladi. S.ning maxsus turlari (yorituvçi, tutun tarqatuvçi va aktatsion S.) jangovar vazifalarni bajarişni ta'minlaş uçun muljallangan. S.ning yordamçi guruxlaridan esa poligonsinov va ök^v maşqlarida foydalaniladi. S.ning içki qismi portlovçi modda (zaryad), fugas, fugasoskolka, kumulyativ, tutun hosil qiluvçi moddalar va b. b-n töldiriladi. S.ning quvvati zaryadining turi va massasiga boğliqböladi. Quvvat snaryadning tölalik koeffitsiyenti (portlovçi modda portlaş zaryadi massasining töliq zaryadlangan snaryad massasiga nisbati) b-n aniklanadi. Bu koeffitsiyent fugasli S. uçun 25%, fugasoskolkali va kumulyativ S. uçun 15%, zirhteşar S. uçun 2,5% gaçani taşkil qiladi. Oskolkali S.ning quvvati şikastlovçi oskolkalarning soni va şikastlaş zonasi radiusi b-n ham ifodalanadi.