Soç tökilişi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 544–545-b. — ziyouz.com
Soç tökilişi - soçning butunlay yoki qisman tökilişi. Qarilikda St. yoş ulğayişi bilan terida yuz beradigan özgarişlarga, şuningdek, soç oqarişi kabi normal fiziologik holatga yoki organizmning umumiy qarişiga boğliq. Vaqtdan ilgari St. turli yoşda kuzatiladi, köpinça biror betoblik alomati bölişi mumkin. Ba'zan soqolmöylov, qoş va klpriklar, şuningdek, qöltiq osti va qov sohasidagi junlar ham tökiladi. S.t.ga köpinça seboreya sabab böladi. Bolalarda St. oğir yuqumli kasalliklar (gripp, bezgak, dizenteriya va b.), şuningdek, organizmda vitaminlar (xususan, A, S, V, B6) yetişmasligi, jigar, me'daiçak, nerv sistemasi, qalqonsimon bez va jinsiy bezlarning surunkali kasalliklari oqibatida röy beradi.
Simptomatik St. ayrim yuqumli kasalliklar, mas, zaxmda kuzatiladi, bunda soç tangatanga bölib tuşib ketadi; bemor tuzalganidan keyin tökilib ketgan soç örniga yana soç çiqadi. Öta toliqiş, uyqusizlik oqibatida ham St. mumkin. Köpinça ayollarda S.t.ga soçni har xil turmaklaş, permanent, ya'ni uzoq saqlanadigan jingalak qiliş sabab böladi. Vaqtdan ilgari St. örta yaşar erkaklarda uçraydi. Bunda ikki çakka va tepadagi soç tökila boşlab, bir neça yillardan söng butunlay qolmaydi yoki boşning çakka qismida qoladi, ya'ni «tepakal» paydo böladi. Odatda, «tepakal» tuğişgan akaukalarda uçraydi va nayel suradi (tepakallik teri tuzilişining irsiy xususiyatlariga ham boğliq). Uya uya bölib S. t. nerv sistemasi va içki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilişi, şuningdek, organizmning zaharlanişi (çirigan tişlar, tonzillit, gaymorit va b. surunkali öçoqli infeksiyalar) sabab böladi. St. göyo tösatdan röy berganga öxşaydi, dastlab 1—2 joydan 20 tiyinlik tangadek kattalikdagi joyda soç tökilib, ular kengayib boradi va birbiriga qöşilib, xiylagina joyni egallab oladi, bunda soç butunlay tuşib ketadi. Soç tökilgan yerdagi teri silliq, yaltiroq, yalliğlanmagan böladi. Soçning bu xilda tökilişi, odatda, surunkali keçib, unga davo qiliş ança muşkul böladi, hatto davolangandan keyin ham S.t. takrorlanişi mumkin. Ba'zan soç piyozça qismining töla rivojlanmaganligi tuğma S.t.ga sabab böladi. Ayrim dorilarni surunkasiga içib yuriş yoki soçni notöğri parvariş qiliş oqibatida ham St. mumkin. Davo S.t. ning xili va sababiga qarab olib boriladi. Köp S.t.ning dastlabki alomatlari paydo bölganda darhol vraçga uçraşiş lozim. St. ga sabab bölgan omillar bartaraf etilgandan keyin tökilgan soç örniga yangisi çiqa boşlaydi. S.t.ning oldini oliş lozim. Spirtli içimliklar va çekişga ruju qilmaslik tavsiya etiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОЧ ТЎКИЛИШИ - сочнинг бутунлай ёки қисман тўкилиши. Қариликда Ст. ёш улғайиши билан терида юз берадиган ўзгаришларга, шунингдек, соч оқариши каби нормал физиологик ҳолатга ёки организмнинг умумий қаришига боғлиқ. Вақтдан илгари Ст. турли ёшда кузатилади, кўпинча бирор бетоблик аломати бўлиши мумкин. Баъзан соқолмўйлов, қош ва клприклар, шунингдек, қўлтиқ ости ва қов соҳасидаги жунлар ҳам тўкилади. С.т.га кўпинча себорея сабаб бўлади. Болаларда Ст. оғир юқумли касалликлар (грипп, безгак, дизентерия ва б.), шунингдек, организмда витаминлар (хусусан, А, С, В, В6) етишмаслиги, жигар, меъдаичак, нерв системаси, қалқонсимон без ва жинсий безларнинг сурункали касалликлари оқибатида рўй беради.
Симптоматик Ст. айрим юқумли касалликлар, мас, захмда кузатилади, бунда соч тангатанга бўлиб тушиб кетади; бемор тузалганидан кейин тўкилиб кетган соч ўрнига яна соч чиқади. Ўта толиқиш, уйқусизлик оқибатида ҳам Ст. мумкин. Кўпинча аёлларда С.т.га сочни ҳар хил турмаклаш, перманент, яъни узоқ сақланадиган жингалак қилиш сабаб бўлади. Вақтдан илгари Ст. ўрта яшар эркакларда учрайди. Бунда икки чакка ва тепадаги соч тўкила бошлаб, бир неча йиллардан сўнг бутунлай қолмайди ёки бошнинг чакка қисмида қолади, яъни «тепакал» пайдо бўлади. Одатда, «тепакал» туғишган акаукаларда учрайди ва наел суради (тепакаллик тери тузилишининг ирсий хусусиятларига ҳам боғлиқ). Уя уя бўлиб С. т. нерв системаси ва ички секреция безлари фаолиятининг бузилиши, шунингдек, организмнинг заҳарланиши (чириган тишлар, тонзиллит, гайморит ва б. сурункали ўчоқли инфекциялар) сабаб бўлади. Ст. гўё тўсатдан рўй берганга ўхшайди, дастлаб 1—2 жойдан 20 тийинлик тангадек катталикдаги жойда соч тўкилиб, улар кенгайиб боради ва бирбирига қўшилиб, хийлагина жойни эгаллаб олади, бунда соч бутунлай тушиб кетади. Соч тўкилган ердаги тери силлиқ, ялтироқ, яллиғланмаган бўлади. Сочнинг бу хилда тўкилиши, одатда, сурункали кечиб, унга даво қилиш анча мушкул бўлади, ҳатто даволангандан кейин ҳам С.т. такрорланиши мумкин. Баъзан соч пиёзча қисмининг тўла ривожланмаганлиги туғма С.т.га сабаб бўлади. Айрим дориларни сурункасига ичиб юриш ёки сочни нотўғри парвариш қилиш оқибатида ҳам Ст. мумкин. Даво С.т. нинг хили ва сабабига қараб олиб борилади. Кўп С.т.нинг дастлабки аломатлари пайдо бўлганда дарҳол врачга учрашиш лозим. Ст. га сабаб бўлган омиллар бартараф этилгандан кейин тўкилган соч ўрнига янгиси чиқа бошлайди. С.т.нинг олдини олиш лозим. Спиртли ичимликлар ва чекишга ружу қилмаслик тавсия этилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.