Sofizm
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 536–537-b. — ziyouz.com
Sofizm (yun. sophisma — hiyla, jömboO — biror be'mani fikrni asoslovçi muhokama yoki xulosa. S.da yolgon muhokama çin muhokamadek kilib körsatiladi yoki mantiq qonunlarini buzib xulosa çiqariladi. Aristotel S.ni «soxta isbot» deb atagan. S. — haqiqatni yolğon, yolğonni haqiqat deb tuşuntirişdan iborat bölib, raqibni aldaş, uni notöğri yölga yönaltirişga va şu tarzda öz maqsadiga erişişga möljallangan mantiqiy usuldir. Mana bu misolda odamning şoxi borligi şunday isbotlanadi: — Yöqotmagan narsalaring özingda böladimi? — Ha. — Sen şox yöqotmagansan? — Ha. — Demak, şoxing özingda. Sen şoxli odamsan.
Mantiq ilmini yaxşi egallagan kişilar bunday hiylagarlikni osongina foş eta oladi. S. soddadil kişilarqalbida haqiqatga, adolatga şubha uyğotuvçi, ularni töğri yöldan adaştiruvçi makkorlik qurolidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОФИЗМ (юн. sophisma — ҳийла, жўмбоьО — бирор беъмани фикрни асословчи муҳокама ёки хулоса. С.да ёлгон муҳокама чин муҳокамадек килиб кўрсатилади ёки мантиқ қонунларини бузиб хулоса чиқарилади. Аристотель С.ни «сохта исбот» деб атаган. С. — ҳақиқатни ёлғон, ёлғонни ҳақиқат деб тушунтиришдан иборат бўлиб, рақибни алдаш, уни нотўғри йўлга йўналтиришга ва шу тарзда ўз мақсадига эришишга мўлжалланган мантиқий усулдир. Мана бу мисолда одамнинг шохи борлиги шундай исботланади: — Йўқотмаган нарсаларинг ўзингда бўладими? — Ҳа. — Сен шох йўқотмагансан? — Ҳа. — Демак, шохинг ўзингда. Сен шохли одамсан.
Мантиқ илмини яхши эгаллаган кишилар бундай ҳийлагарликни осонгина фош эта олади. С. соддадил кишиларқалбида ҳақиқатга, адолатга шубҳа уйғотувчи, уларни тўғри йўлдан адаштирувчи маккорлик қуролидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.