Sofokl
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 538–539-b. — ziyouz.com
Sofokl (Sophokles) (taxm. mil. av. 496—406) — yunon dramaturgi, şoir, siyosiy va harbiy arbob. Antik manbalarga köra, 123 drama yozgan, şulardan 7 tasi («Ayaks», 442 y.dan oldinroq; «Antigona», taxm 441; «Traxinalik ayollar», yozilgan vakti noma'lum; «Şoh Edip» va «Elektra», 43015 y.lar orasida; «Filoktet», 409; «Edip Kolonda», 401) va ayrim dramalaridan parçalar, ba'zi lirik şe'rlari yetib kelgan. S. ötmişdoşi Esxil va izdoşi Yevripiddan farkli ölaroq, voqelikni qanday bölsa, şunday qabul qilib, Yunonistonning gullagan davridagi demokratiya asoslariga şubha bilan qaramagan. S. antik davr tragediyalari uçun ustuvor ahamiyatga ega bölgan şaxsning ma'naviy şakllanişi muammosini yeçişda dunyoning Parvardigor tomonidan idora etilişini nazardan qoçirmagan. Uning «Traxinalik ayollar» tragediyasidan boşqa barça asarlari olijanob kişilarning nomlari bilan atalgan va bu asarlarning qahramonlari murakkab vaziyatda döq va pöpisalarga yoxud murosasozlikka da'vat etuvçi kengaş va maslahatlarga qaramay, öz maqsadlari sari intiladilar. Antigona «norasmiy qonun»ga itoat etib, davlat qonunini buzadi va akasidan judo böladi; Elektra qatl etilgan otasining öçini olaman, deb öziniözi azobuqubatlarga giriftor etadi; Edip, taqdiri azaldan qançalik qoçişga urinmasin, otasining qotili va onasining eri bölib çiqadi. Ana şu tarzda S. tragediyalarining qahramonlari, öz istaklariga qarşi ölaroq, taqdiri azalning qurboni sifatida gavdalanadilar. S. voqeaning tabiiy oqimini aks ettirar ekan, tasvirga ilohiy kuçlarni jalb etmaydi, tomoşabin uning asarlarida kamdankam holdagina folbin, başoratçilarga duç keladi. S, Esxildan farqli ölaroq, tragediyaning trilogiya körinişlaridan voz keçib, har bir asarida syujetning mustaqilligiga erişadi. Uning ikkinçi yangiligi 3 aktyor iştirokidagi sahnalardan samarali foydalanişidir. S. jahon adabiyoti tarixidan bir neça monumental obrazlarni yaratgan ijodkor va jiddiy dramatik kompozitsiyalar ustasi sifatida örin egallagan. S. asarlari teatr san'ati yuksak taraqqiyot darajasiga kötarilgan hoz. davrda ham öz qimmatini yöqotmay, jahon dramaturgiyasining şoh namunalari bölib qolmoqda. S.ning «Şoh Edip» (1969), «Antigona» asarlari hoz. Özbek milliy teatri (1971), «Elektra» tragediyasi esa Abror Hidoyatov nomidagi teatrda sahnalaştirilgan.
Ac: Şoh Edip, T., 1979:
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОФОКЛ (Sophokles) (тахм. мил. ав. 496—406) — юнон драматурги, шоир, сиёсий ва ҳарбий арбоб. Антик манбаларга кўра, 123 драма ёзган, шулардан 7 таси («Аякс», 442 й.дан олдинроқ; «Антигона», тахм 441; «Трахиналик аёллар», ёзилган вакти номаълум; «Шоҳ Эдип» ва «Электра», 43015 й.лар орасида; «Филоктет», 409; «Эдип Колонда», 401) ва айрим драмаларидан парчалар, баъзи лирик шеърлари етиб келган. С. ўтмишдоши Эсхил ва издоши Еврипиддан фаркли ўлароқ, воқеликни қандай бўлса, шундай қабул қилиб, Юнонистоннинг гуллаган давридаги демократия асосларига шубҳа билан қарамаган. С. антик давр трагедиялари учун устувор аҳамиятга эга бўлган шахснинг маънавий шаклланиши муаммосини ечишда дунёнинг Парвардигор томонидан идора этилишини назардан қочирмаган. Унинг «Трахиналик аёллар» трагедиясидан бошқа барча асарлари олижаноб кишиларнинг номлари билан аталган ва бу асарларнинг қаҳрамонлари мураккаб вазиятда дўқ ва пўписаларга ёхуд муросасозликка даъват этувчи кенгаш ва маслаҳатларга қарамай, ўз мақсадлари сари интиладилар. Антигона «норасмий қонун»га итоат этиб, давлат қонунини бузади ва акасидан жудо бўлади; Электра қатл этилган отасининг ўчини оламан, деб ўзиниўзи азобуқубатларга гирифтор этади; Эдип, тақдири азалдан қанчалик қочишга уринмасин, отасининг қотили ва онасининг эри бўлиб чиқади. Ана шу тарзда С. трагедияларининг қаҳрамонлари, ўз истакларига қарши ўлароқ, тақдири азалнинг қурбони сифатида гавдаланадилар. С. воқеанинг табиий оқимини акс эттирар экан, тасвирга илоҳий кучларни жалб этмайди, томошабин унинг асарларида камданкам ҳолдагина фолбин, башоратчиларга дуч келади. С, Эсхилдан фарқли ўлароқ, трагедиянинг трилогия кўринишларидан воз кечиб, ҳар бир асарида сюжетнинг мустақиллигига эришади. Унинг иккинчи янгилиги 3 актёр иштирокидаги саҳналардан самарали фойдаланишидир. С. жаҳон адабиёти тарихидан бир неча монументал образларни яратган ижодкор ва жиддий драматик композициялар устаси сифатида ўрин эгаллаган. С. асарлари театр санъати юксак тараққиёт даражасига кўтарилган ҳоз. даврда ҳам ўз қимматини йўқотмай, жаҳон драматургиясининг шоҳ намуналари бўлиб қолмоқда. С.нинг «Шоҳ Эдип» (1969), «Антигона» асарлари ҳоз. Ўзбек миллий театри (1971), «Электра» трагедияси эса Аброр Ҳидоятов номидаги театрда саҳналаштирилган.
Ac: Шоҳ Эдип, Т., 1979:
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.