Sölak
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 830-b. — ziyouz.com
Sölak — sölak bezlarilan işlanib çiqadigan tiniq yopişqoq suyuklik (sekret). S. yeyilgan ovqatni namlab ovqat luqmasi hosil bölişiga imkon beradi. Odam sulagi 99% suv va unda erigan organik hamda anorganik moddalardan iborat. Katga odamlarda bir keçakunduzda 1,5 l gaça S. ajraladi. S tarkibida mikroorganizmlar, leykotsitlar, fermentlardan amilaza, lizotsim, oqsillardan albumin, globulin, şuningdek, xolesterin, glyukoza va vitaminlar bor. Ovkat xili, organizmning fiziologik holati, kişi yoşiga qarab S. sifati va mikdori özgaradi. S. oğiz böşliğiga tuşgan bakteriyalarni nobud qiliş xususiyatiga ham ega.
Hayvonlar (mas, ilonlar) sölagida zaharli moddalar bölib, ular himoya va hujum qiliş vositasi sifatida işlatiladi. Tögarak çuvalçanglar, ba'zi quşlar sölagidagi şilliq moddalardan in qurişda yopiştiriş uçun foydalaniladi. Keyinçalik haşarotlar, ba'zi mollyuskalar va umurtqalilar sölagida karboangidrazalar, ba'zi yirtqiç boşoyoqlilar sölagida zaharlar va şilliqdan taşqari, proteazalar, nukleazalar (RNKaza, DNKaza) böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЎЛАК — сўлак безларилан ишланиб чиқадиган тиниқ ёпишқоқ суюклик (секрет). С. ейилган овқатни намлаб овқат луқмаси ҳосил бўлишига имкон беради. Одам сулаги 99% сув ва унда эриган органик ҳамда анорганик моддалардан иборат. Катга одамларда бир кечакундузда 1,5 л гача С. ажралади. С таркибида микроорганизмлар, лейкоцитлар, ферментлардан амилаза, лизоцим, оқсиллардан альбумин, глобулин, шунингдек, холестерин, глюкоза ва витаминлар бор. Овкат хили, организмнинг физиологик ҳолати, киши ёшига қараб С. сифати ва микдори ўзгаради. С. оғиз бўшлиғига тушган бактерияларни нобуд қилиш хусусиятига ҳам эга.
Ҳайвонлар (мас, илонлар) сўлагида заҳарли моддалар бўлиб, улар ҳимоя ва ҳужум қилиш воситаси сифатида ишлатилади. Тўгарак чувалчанглар, баъзи қушлар сўлагидаги шиллиқ моддалардан ин қуришда ёпиштириш учун фойдаланилади. Кейинчалик ҳашаротлар, баъзи моллюскалар ва умуртқалилар сўлагида карбоангидразалар, баъзи йиртқич бошоёқлилар сўлагида заҳарлар ва шиллиқдан ташқари, протеазалар, нуклеазалар (РНКаза, ДНКаза) бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.