Solkaşlik
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 506-b. — ziyouz.com
Solkaşlik — mevali daraxtlarning yil ora hosil berişi. Bu xususiyat, asosan, uruğli mevalilarga xos. S. noklarda, odatda, olmaga Karaganda juda kam uçraydi. S, asosan, agrotexnikaga boğliq. Parvarişi yaxşi (tuproği işlanadigan, öğitlanadigan, sugoriladigan, butab turiladigan) ösimlik töqimalarida kerakli mikdorda oziq moddalar töplanib, gul kurtaklarining şakllanişiga, ya'ni kelasi yil hosiliga zamin yaratiladi va bunday daraxtlar har yili hosil beradi.
Odatda, mevali daraxtlar köp gul oçadi. Olma va nok daraxtlarining 10— 15% guli meva tugsa, serhosil hisoblanadi. Agar daraxtda gul juda köp bulsa, bir yillik novdalar sust usadi, barglari maydalaşadi. Natijada daraxtlar kelgusi yili hosil uçun kerakli mikdordagi gul kurtaklarini şakllantira olmaydi. Şu davrgaça har yili hosil berib kelgan daraxt solkaş bölib qoladi.
S. meva navita ham boğliq. Ayrim olma navlari (mas, Simirenko) yaxşi tabiiy şaroitda yetarliça parvariş qilinsa, ayrimlari esa (mas, Delişes) qöşimça parvariş qilingandagina har yili hosil beradi. S.ni yöq qilişda yoki uni kamaytirişda payvandtagning ahamiyati katta. Mas, kuçeiz ösuvçi payvandtag (paradizka, dusen)ga ulangan olma daraxti har yili hosil beradi. S.ni bartaraf etişda har bir navning xususiyatini hisobga olgan holda taşqi muhit şaroiti, ayniqsa, agrotexnika tadbirlari majmui katta ahamiyatga ega. Har yili hosil berişga yordam beruvçi tadbirlarni işlab çiqişda boğlarga ekiladigan navlar tarkibini tuziş, agrotexnologiya talablarini töliq va sifatli ötkaziş muhim rol öynaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОЛКАШЛИК — мевали дарахтларнинг йил ора ҳосил бериши. Бу хусусият, асосан, уруғли мевалиларга хос. С. нокларда, одатда, олмага Караганда жуда кам учрайди. С, асосан, агротехникага боғлиқ. Парвариши яхши (тупроғи ишланадиган, ўғитланадиган, сугориладиган, бутаб туриладиган) ўсимлик тўқималарида керакли микдорда озиқ моддалар тўпланиб, гул куртакларининг шаклланишига, яъни келаси йил ҳосилига замин яратилади ва бундай дарахтлар ҳар йили ҳосил беради.
Одатда, мевали дарахтлар кўп гул очади. Олма ва нок дарахтларининг 10— 15% гули мева тугса, серҳосил ҳисобланади. Агар дарахтда гул жуда кўп булса, бир йиллик новдалар суст усади, барглари майдалашади. Натижада дарахтлар келгуси йили ҳосил учун керакли микдордаги гул куртакларини шакллантира олмайди. Шу давргача ҳар йили ҳосил бериб келган дарахт солкаш бўлиб қолади.
С. мева навита ҳам боғлиқ. Айрим олма навлари (мас, Симиренко) яхши табиий шароитда етарлича парвариш қилинса, айримлари эса (мас, Делишес) қўшимча парвариш қилингандагина ҳар йили ҳосил беради. С.ни йўқ қилишда ёки уни камайтиришда пайвандтагнинг аҳамияти катта. Мас, кучеиз ўсувчи пайвандтаг (парадизка, дусен)га уланган олма дарахти ҳар йили ҳосил беради. С.ни бартараф этишда ҳар бир навнинг хусусиятини ҳисобга олган ҳолда ташқи муҳит шароити, айниқса, агротехника тадбирлари мажмуи катта аҳамиятга эга. Ҳар йили ҳосил беришга ёрдам берувчи тадбирларни ишлаб чиқишда боғларга экиладиган навлар таркибини тузиш, агротехнология талабларини тўлиқ ва сифатли ўтказиш муҳим роль ўйнайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.