Solpugalar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 509-b. — ziyouz.com
Solpugalar SOLPUGALAR, falangalar (Solifugae) — örgimçaksimonlar turkumi. Gavdasining uz. 1—7 sm. Gavdasi yaxlit boş kökrak, 3 böğimli kökrak va 10 böğimli yirik qorin bölimlaridan iborat. Xelitserasi yirik, qisqiçga öxşaş. Tanasi va oyoqlari qalin tuk va qil bilan qoplangan. Traxeya bilan nafas oladi, 800 ga yaqin turi ma'lum; köproq tropik va subtropik mintaqalarning nam kam böladigan hududlarida tarqalgan. Örta Osiyo çöllarida yirik qönğirsarğiş tusli'kaspiy solpugasi va tutunrang S; toğ oldi hududlarida birmunça kiçik (2—3 sm) sariq rangli karşçiya solpugasi uçraydi.
S. urğoçisi in qazib, unga 30 dan 200 tagaça tuxum qöyadi. Tuxumdan çiqqan bolalarini qöriklaydi. S. — tungi yirtqiç, haşarotlar, köpoyoqlilar, örgimçaklar, zahkaşlar, ba'zan quşlar jöjasi, mayda kaltakesaklar va kemiruvçilar bolasiga hujum qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОЛПУГАЛАР, фалангалар (Solifugae) — ўргимчаксимонлар туркуми. Гавдасининг уз. 1—7 см. Гавдаси яхлит бош кўкрак, 3 бўғимли кўкрак ва 10 бўғимли йирик қорин бўлимларидан иборат. Хелицераси йирик, қисқичга ўхшаш. Танаси ва оёқлари қалин тук ва қил билан қопланган. Трахея билан нафас олади, 800 га яқин тури маълум; кўпроқ тропик ва субтропик минтақаларнинг нам кам бўладиган ҳудудларида тарқалган. Ўрта Осиё чўлларида йирик қўнғирсарғиш тусли’каспий солпугаси ва тутунранг С; тоғ олди ҳудудларида бирмунча кичик (2—3 см) сариқ рангли каршчия солпугаси учрайди.
С. урғочиси ин қазиб, унга 30 дан 200 тагача тухум қўяди. Тухумдан чиққан болаларини қўриклайди. С. — тунги йиртқич, ҳашаротлар, кўпоёқлилар, ўргимчаклар, заҳкашлар, баъзан қушлар жўжаси, майда калтакесаклар ва кемирувчилар боласига ҳужум қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.