Somnambulizm
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 517-b. — ziyouz.com
Somnambulizm (lot. somnus uyqu va ambulo — yurmoq), lunatizm — uyquda yuriş, bunda be mor uyquda odatdagi harakatlarni ğayriixtiyoriy bajaradi (mas, yuradi, kiyinadi, buyumlarini olib taxlaydi) va yana örniga yotib uyqusini davom ettiradi. Kuçli tovuş yoki biror ta'sirlovçi yordamida uyğotilsa, u darrov öziga keladi va qilgan xattix.arakatlarini mutlaqo eslay olmaydi. Bunga öxşaş qolat epilepsiyatsa ham kuzatiladi, şu bois uni Sdan farklaş lozim. S. juda çarçab qolganda, astenik nevrozlarda, mstermyada,oğir kasalliklardan tuzalayotganda paydo bölişi mumkin. S. uyqu paytvda markaziy nerv sistemasining tormozlanişi miyaning harakat funksiyasini belgilaydigan sohasiga tarqalmaganda röy beradi. Notöliq, yuzaki tormozlanişga uxlab yotgan odamning tuşida gapirişi, örnidan turib ötirişi misol böla oladi. Biroq ança röyrost buzilişlar S. deb ataladi. Bunda uxlab yotgan odam örnidan turib, maqsadsiz yuradi yoki körgan tuşiga qarab harakat kiladi, ertalab uyqudan turgaç, buni zörga eslaydi yoki butunlay eslay olmaydi. S.ga uçragan isterik tabiatdagi odam bölgan yuqeani lof urib gapiradi.
S. xurujlari paytida uyqudagi odam yiqilib tuşişi, jarohatlanişi mumkin, şundagina u uyğonib ketadi. Baxtsiz hodisa röy bermasligi uçun S.ga uçragan kişi yotgan uyning derazalari va eşiklarini yopib, elektr asboblarini öçirib qöyiş lozim. S. bilan kasallangan odamni xuddi uxlab yotgan odamni uyğotgandek ohista, past ovoz bilan uyğotiş lozim. S.ga mubtalo bölgan odam özini tekşirtirişi va davolanişi kerak.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОМНАМБУЛИЗМ (лот. somnus уйқу ва ambulo — юрмоқ), лунатизм — уйқуда юриш, бунда бе мор уйқуда одатдаги ҳаракатларни ғайриихтиёрий бажаради (мас, юради, кийинади, буюмларини олиб тахлайди) ва яна ўрнига ётиб уйқусини давом эттиради. Кучли товуш ёки бирор таъсирловчи ёрдамида уйғотилса, у дарров ўзига келади ва қилган хаттих.аракатларини мутлақо эслай олмайди. Бунга ўхшаш қолат эпилепсияца ҳам кузатилади, шу боис уни Сдан фарклаш лозим. С. жуда чарчаб қолганда, астеник неврозларда, мстермяда,оғир касалликлардан тузалаётганда пайдо бўлиши мумкин. С. уйқу пайтвда марказий нерв системасининг тормозланиши миянинг ҳаракат функциясини белгилайдиган соҳасига тарқалмаганда рўй беради. Нотўлиқ, юзаки тормозланишга ухлаб ётган одамнинг тушида гапириши, ўрнидан туриб ўтириши мисол бўла олади. Бироқ анча рўйрост бузилишлар С. деб аталади. Бунда ухлаб ётган одам ўрнидан туриб, мақсадсиз юради ёки кўрган тушига қараб ҳаракат килади, эрталаб уйқудан тургач, буни зўрга эслайди ёки бутунлай эслай олмайди. С.га учраган истерик табиатдаги одам бўлган юқеани лоф уриб гапиради.
С. хуружлари пайтида уйқудаги одам йиқилиб тушиши, жароҳатланиши мумкин, шундагина у уйғониб кетади. Бахтсиз ҳодиса рўй бермаслиги учун С.га учраган киши ётган уйнинг деразалари ва эшикларини ёпиб, электр асбобларини ўчириб қўйиш лозим. С. билан касалланган одамни худди ухлаб ётган одамни уйғотгандек оҳиста, паст овоз билан уйғотиш лозим. С.га мубтало бўлган одам ўзини текширтириши ва даволаниши керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.