Sönalar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 831–832-b. — ziyouz.com
Sönalar SÖNALAR, söqirlar (Tabanidae) — ikki qanotlilarga mansub kalta möylov haşarotlar oilasi. Gavdasi kalta va yöğon, qanotlari keng va kuçli. Oğiz organlari sançuvçiyalovçi, umurtqali hayvonlar terisini oson teşadi. 3000 ga yaqin turi bor. Odatda, örmon, daşt va çöl mintaqalarida keng tarqalgan, suv havzalariga yaqinroq joylarda uçraydi. Yaxşi uçadi, quyoşli kunduz kunlari faol hayot keçiradi. Köpçilik turlarining urogoçisi yirik tuyokli hayvonlar, ba'zan odam qonini söradi. Çaqqanda oğriydi. Xar terini teşib, jarohatlagan joyiga sölagini purkaydi. Sulagi tarkibida qonni ivitmaydigan ferment böladi. Urğoçi S. öz vaznidan 1,5— 3 marta köproq (40—300 mg) qon söradi. Erkak S. gullar şirasi va b. suyuqliklar bilan oziqlanadi. Urğoçisi tuxumlarini suv ustida ösgan ösimliklar bargiga qöyadi. Tuxumdan çiqqan liçinka suvda, suv tubidagi balçiqda yoki qirğoq yaqinidagi nam tuproqsa rivojlanadi; çiriyotgan ösimlik qoldiği yoki mayda hayvonlar bilan oziqlanadi. S. tulyaremiya, kuydirgi, otlar anemiyasi kasalliklarining qözğatuvçilarini yuqtiradi. Yomğir S.i, tillaköz S, haqiqiy S uruğlarining turlari keng tarqalgan. Özbekistonda S.ning 6 uru/ga mansub 53 turi uçraydi. Asosiy turlari: hökiz S.i, kulrang S, buğu S.i.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЎНАЛАР, сўқирлар (Tabanidae) — икки қанотлиларга мансуб калта мўйлов ҳашаротлар оиласи. Гавдаси калта ва йўғон, қанотлари кенг ва кучли. Оғиз органлари санчувчияловчи, умуртқали ҳайвонлар терисини осон тешади. 3000 га яқин тури бор. Одатда, ўрмон, дашт ва чўл минтақаларида кенг тарқалган, сув ҳавзаларига яқинроқ жойларда учрайди. Яхши учади, қуёшли кундуз кунлари фаол ҳаёт кечиради. Кўпчилик турларининг урогочиси йирик туёкли ҳайвонлар, баъзан одам қонини сўради. Чаққанда оғрийди. Хар терини тешиб, жароҳатлаган жойига сўлагини пуркайди. Сулаги таркибида қонни ивитмайдиган фермент бўлади. Урғочи С. ўз вазнидан 1,5— 3 марта кўпроқ (40—300 мг) қон сўради. Эркак С. гуллар шираси ва б. суюқликлар билан озиқланади. Урғочиси тухумларини сув устида ўсган ўсимликлар баргига қўяди. Тухумдан чиққан личинка сувда, сув тубидаги балчиқда ёки қирғоқ яқинидаги нам тупроқца ривожланади; чириётган ўсимлик қолдиғи ёки майда ҳайвонлар билан озиқланади. С. туляремия, куйдирги, отлар анемияси касалликларининг қўзғатувчиларини юқтиради. Ёмғир С.и, тиллакўз С, ҳақиқий С уруғларининг турлари кенг тарқалган. Ўзбекистонда С.нинг 6 уру/га мансуб 53 тури учрайди. Асосий турлари: ҳўкиз С.и, кулранг С, буғу С.и.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.