Soqiynoma

Soqiynoma (soqiy va noma) — 1) Şarq mumtoz adabiyotida masnaviy şaklidagi lirik janr. Odatda, har bir bandi bevosita soqiyga murojaat sifatida boşlanib, keyin şoirning keçinmalari tasvirlangan. S. rasman marhumlar xotirasiga bağişlansada, unda şoirning falsafiy, ijtimoiy va axloqiy qaraşlari ham öziga xos lirik tarzda aks etgan. Fors tilidagi dastlabki S.lar Nizomiy («Layli va Majnun» deboçasida), Salmon, Hofiz qalamiga mansub. Özbek adabiyoti tarixida bu janrni Alişer Navoiy asoslagan. Navoiyning «Xazoyin ulmaoniy» asaridagi 32 band (458 bayt)dan iborat S.si qöyilgan masalalarning kengligi, aniq tarixiy şaroit va voqealar bilan bevosita boğlanganligi jihatidan ajralib turadi. Bu asar öziga xos izçil uslubga ega. Unda Navoiyning şaxsiy turmuşi bilan boğliq detallar hamda şoirning öz davri va zamondoşlariga bergan bahosi poetik ifodasini topgan. Navoiydan keyin fors, tojik va turkiy tillarda (Fuzuliy, Suruş va b. tomonidan) bir neça S. yaratilgan; 2) yengil va jonli sur'atdagi maşhur doira usuli (bakabakabumbum); mazkur usulda aytiladigan aşula yöllari nomi. Şaşmaqomning Savt va Möğulçalar şö'balari tarkibida bölib, ular nomi bilan qöşib ataladi. Mas, Si Savti Sarvinoz (Buzruk maqomida), S.i Savti Kalon, Si Savti Sabo (Rostda). Dastlab S. janridagi şe'rlar bilan, keyinçalik vazn jihatdan mos keladigan boşqa ğazallar bilan ham ijro etilgan. S. yöllari raqsga jörnavoz sifatida ham aytilgan.