Söriliş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 832-b. — ziyouz.com
Söriliş SÖRILIŞ, rezorbsiya — turli moddalarning hujayra elementlari orqali qon va limfaga ötişi. Ovqat hazm qiliş yölida (asosan, içaqda), şuningdek, öpka, plevra, baçadon böşliğida, qovuqda, teri yuzasi va b.da sodir böladi. Suv, tuz va ba'zi moddalar (glyukoza, vitaminlar) deyarli özgarişsiz, köpçilik ovqat moddalari fermentlar ta'sirida epiteliy qavatidan oson ötadigan oddiy birikmalarga aylangandan söng söriladi. S.da moddalar fizik jarayonlar (diffuziya va h.k.) natijasida harakatlanadi. Sörilgan moddalar barça organ hamda töqimalarga tarqalib, energiya hosil bölişi va harakatlaniş jarayonida sarflanadi. S. murakkab fiziologik jarayon; odam va yuksak haivonlar ovqat hazm qiliş iölida S. içak vorsinka (ösimta) lari hamda mikrovorsinkalar orqali yuz beradi. Uglevodlarning monosaxaridga, oqsillarning aminokislotaga parçalanib sörilişi forforillaş jarayoniga imkon beradi. Yoğlar oldin diva monoglitseridlarga, keyin glitserin hamda yoğ kislotalariga parçalanib söriladi. S. nerv hamda gumoralgormonal mexanizm orqali boşqariladi. S.ning buzilişi ba'zi ferment va S.da iştirok etadigan ayrim ötkazuvçilarning yetişmasligi sababli röy beradi, goho irsiy xususiyatga ega. Bu kamçiliklar organizmga ferment, vitamin, tuz va b. moddalarni kiritiş yöli bilan bartaraf qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЎРИЛИШ, резорбция — турли моддаларнинг ҳужайра элементлари орқали қон ва лимфага ўтиши. Овқат ҳазм қилиш йўлида (асосан, ичақда), шунингдек, ўпка, плевра, бачадон бўшлиғида, қовуқда, тери юзаси ва б.да содир бўлади. Сув, туз ва баъзи моддалар (глюкоза, витаминлар) деярли ўзгаришсиз, кўпчилик овқат моддалари ферментлар таъсирида эпителий қаватидан осон ўтадиган оддий бирикмаларга айлангандан сўнг сўрилади. С.да моддалар физик жараёнлар (диффузия ва ҳ.к.) натижасида ҳаракатланади. Сўрилган моддалар барча орган ҳамда тўқималарга тарқалиб, энергия ҳосил бўлиши ва ҳаракатланиш жараёнида сарфланади. С. мураккаб физиологик жараён; одам ва юксак ҳаивонлар овқат ҳазм қилиш иўлида С. ичак ворсинка (ўсимта) лари ҳамда микроворсинкалар орқали юз беради. Углеводларнинг моносахаридга, оқсилларнинг аминокислотага парчаланиб сўрилиши форфориллаш жараёнига имкон беради. Ёғлар олдин дива моноглицеридларга, кейин глицерин ҳамда ёғ кислоталарига парчаланиб сўрилади. С. нерв ҳамда гуморалгормонал механизм орқали бошқарилади. С.нинг бузилиши баъзи фермент ва С.да иштирок этадиган айрим ўтказувчиларнинг етишмаслиги сабабли рўй беради, гоҳо ирсий хусусиятга эга. Бу камчиликлар организмга фермент, витамин, туз ва б. моддаларни киритиш йўли билан бартараф қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.