Söroq belgisi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 833–834-b. — ziyouz.com
Söroq belgisi — gap oxirida qöllanadigan tiniş belgilaridan (?). Bu belgi asosan mazmunidan söroq anglaşilgan gaplar oxiriga qöyiladi va şö gapning ifoda maqsadiga köra söroq ran ekanligini körsatadi (Nega kelmading? Qörkdingmi?). Bu belgi özbek tiliga rus tilidan kirgan, 19-a. oxirlaridan. «Turkiston viloyatining gazeti» sahifalarida ayrim matnlarda qöllana boşlagan.
S.b. özbek adabiy tilida quyidagiça qöllanadi: 1. Sof söroq gaplar (sodda yoki qöşma) oxiriga qöyiladi. Bunday gaplar tarkibida söroqni bildiruvçi leksik yoki fammatik vositalar: söroq olmoşlari va söroq yuklamalari iştirok etişi (Şahardan qaçon kelding? Kimni körding? Soğligi yaxşimi? Botirçi?) yoki iştirok etmasligi mumkin. Keyingi holatda söroq ma'nosi yozuvda söroq belgisi bilan, oğzaki nutqda ohang bilan ifodalanadi (Soat beş böldi. — Soat beş böldi?). 2. Taqrizlarda, iqtiboslarda biron söz yoki jumla noaniq bölsa, xato qöllansa, gumon va anglaşilmov
çilikni bildirsa, öşa söz yoki jumladan söng qavsga öragan holda qöyiladi. Ba'zan jumladagi xato juda qöpol bölsa, S.b. qöşa qöllanişi mumkin. 3. Söroq ran tipidagi sarlavhalardan keyin qöllanadi: Teatr yoşlarga nima berdi? Huquqiy meyorlarni bilasizmi? Ritorik söroq gaplar oxirida ba'zan Sb., ba'zan söroq va undov belgilari qöşa qöllanadi: Dunyoda onadan uluğ zot bormi?!
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЎРОҚ БЕЛГИСИ — гап охирида қўлланадиган тиниш белгиларидан (?). Бу белги асосан мазмунидан сўроқ англашилган гаплар охирига қўйилади ва шў гапнинг ифода мақсадига кўра сўроқ ran эканлигини кўрсатади (Нега келмадинг? Қўркдингми?). Бу белги ўзбек тилига рус тилидан кирган, 19-а. охирларидан. «Туркистон вилоятининг газети» саҳифаларида айрим матнларда қўллана бошлаган.
С.б. ўзбек адабий тилида қуйидагича қўлланади: 1. Соф сўроқ гаплар (содда ёки қўшма) охирига қўйилади. Бундай гаплар таркибида сўроқни билдирувчи лексик ёки фамматик воситалар: сўроқ олмошлари ва сўроқ юкламалари иштирок этиши (Шаҳардан қачон келдинг? Кимни кўрдинг? Соғлиги яхшими? Ботирчи?) ёки иштирок этмаслиги мумкин. Кейинги ҳолатда сўроқ маъноси ёзувда сўроқ белгиси билан, оғзаки нутқда оҳанг билан ифодаланади (Соат беш бўлди. — Соат беш бўлди?). 2. Тақризларда, иқтибосларда бирон сўз ёки жумла ноаниқ бўлса, хато қўлланса, гумон ва англашилмов
чиликни билдирса, ўша сўз ёки жумладан сўнг қавсга ўраган ҳолда қўйилади. Баъзан жумладаги хато жуда қўпол бўлса, С.б. қўша қўлланиши мумкин. 3. Сўроқ ran типидаги сарлавҳалардан кейин қўлланади: Театр ёшларга нима берди? Ҳуқуқий меъёрларни биласизми? Риторик сўроқ гаплар охирида баъзан Сб., баъзан сўроқ ва ундов белгилари қўша қўлланади: Дунёда онадан улуғ зот борми?!
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.