Söruvçilar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 834-b. — ziyouz.com
Söruvçilar SÖRUVÇILAR, trematodalar (Trematoda) — yassi çuvalçanglar sinfi. Hayvonlar, ba'zan odamning içki parazita. Töğri içakli kiprikli çuvalçanglardan kelib çiqqan. Gavdasining uz. bir neça mm dan 5 sm (ba'zan 1,5 m) gaça. Şakli bargsimon, ba'zan çöziq. Odatda, 2 sörğiçi bor. Oğiz sörğiçi gavdasining oldingi uçida, uning tubida oğiz teşigi joylaşgan. Qorin sörğiçi oğiz sörğiçidan orqaroqda, ba'zan gavdasining keyingi qismida. Tana qoploğiçining epiteliy hujayralari parenximaga botib kirgan, kipriksiz. Hayot sikli murakkab nasl gallanişi va xöjayin almaşiniş orqali boradi. Tuxumi suvga tuşganida undan kiprikli liçinka— miratsidiy çiqadi. Liçinka 1oraliq xöjayin (mollyuska) tanasiga ötib, sporatsistaga aylanadi. Sporatsista pedagenez (liçinka davrida köpayiş) orqali 2liçinka — rediyni hosil qiladi. Rediylar içida 3liçinka — dumli serkariylar yetişadi. Serkariylar suvga çiqib, 2oraliq xöjayin (suv haşarotlari liçinkasi)ni zararlaydi va sistaga öralib, metatserkariyga aylanadi. 5000 dan köproq turi bor. S. — hayvonlar va odamda trematodoz kasalligini paydo qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЎРУВЧИЛАР, трематодалар (Trematoda) — ясси чувалчанглар синфи. Ҳайвонлар, баъзан одамнинг ички паразита. Тўғри ичакли киприкли чувалчанглардан келиб чиққан. Гавдасининг уз. бир неча мм дан 5 см (баъзан 1,5 м) гача. Шакли баргсимон, баъзан чўзиқ. Одатда, 2 сўрғичи бор. Оғиз сўрғичи гавдасининг олдинги учида, унинг тубида оғиз тешиги жойлашган. Қорин сўрғичи оғиз сўрғичидан орқароқда, баъзан гавдасининг кейинги қисмида. Тана қоплоғичининг эпителий ҳужайралари паренхимага ботиб кирган, киприксиз. Ҳаёт цикли мураккаб насл галланиши ва хўжайин алмашиниш орқали боради. Тухуми сувга тушганида ундан киприкли личинка— мирацидий чиқади. Личинка 1оралиқ хўжайин (моллюска) танасига ўтиб, спорацистага айланади. Спорациста педагенез (личинка даврида кўпайиш) орқали 2личинка — редийни ҳосил қилади. Редийлар ичида 3личинка — думли церкарийлар етишади. Церкарийлар сувга чиқиб, 2оралиқ хўжайин (сув ҳашаротлари личинкаси)ни зарарлайди ва цистага ўралиб, метацеркарийга айланади. 5000 дан кўпроқ тури бор. С. — ҳайвонлар ва одамда трематодоз касаллигини пайдо қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.