Sotsiometriya

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 542–543-b. — ziyouz.com

Sotsiometriya (lot. societas — jamiyat va ... metriya) — ijtimoiy psixologiya sohasi. Ijtimoiy turmuşdagi kiçik guruh (i. ç., jamoa, oila) a'zolari örtasidagi bevosita emotsional munosabatlarni örganiş va ularning darajalarini ölçaşda qöllaniladi. S. guruh a'zolarining birbiri bilan özaro subyektiv munosabatlarini, individlarning guruxdagi mavqei, kim yetakçilik qila olişi mumkinligi masalalarini eksperimental yöl bilan tadqiq qiladi. S.ga amerikalik sotsiolog Ya. Moreno (1892— 1974) asos solgan. Uning metodiga köra, muayyan guruxdagi har xil xususiyatli şaxslarning uzaro munosabatlarini anik,laş uçun qaysi faoliyatda kim bilan birga qatnaşişi söraladi. Olingan ma'lumotlar matritsa, grafik, sxema, jadval şaklida ifodalanadi. Ulardagi mikdor kursatkiçlari guruxdagi kişilarning şaxslararo munosabatlari töğrisida tasavvur hosil qiladi. Bu ma'lumotlar guruhiy munosabatlarning taşqi körinişini aks ettiradi, xolos. Hoz. davrda S.ning modifikatsiyalari işlab çiqilgan (Ya.L. Kolominskiy, I. P. Volkov). S.ning bu turi test savollari yordamida bolalar jamoasidagi şaxslararo munosabatlar haqida tölaroq axborot töplaş imkonini beradi.

S.ning nazariy va amaliy natijalari mehnat jamoalarining ijtimoiy rivojlanişini boşqarişda, tarbiyaviy işda va h.k.da keng qöllaiiladi.

Ergaş Ğoziyev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

СОЦИОМЕТРИЯ (лот. societas — жамият ва ... метрия) — ижтимоий психология соҳаси. Ижтимоий турмушдаги кичик гуруҳ (и. ч., жамоа, оила) аъзолари ўртасидаги бевосита эмоционал муносабатларни ўрганиш ва уларнинг даражаларини ўлчашда қўлланилади. С. гуруҳ аъзоларининг бирбири билан ўзаро субъектив муносабатларини, индивидларнинг гурухдаги мавқеи, ким етакчилик қила олиши мумкинлиги масалаларини экспериментал йўл билан тадқиқ қилади. С.га америкалик социолог Я. Морено (1892— 1974) асос солган. Унинг методига кўра, муайян гурухдаги ҳар хил хусусиятли шахсларнинг узаро муносабатларини аник,лаш учун қайси фаолиятда ким билан бирга қатнашиши сўралади. Олинган маълумотлар матрица, график, схема, жадвал шаклида ифодаланади. Улардаги микдор курсаткичлари гурухдаги кишиларнинг шахслараро муносабатлари тўғрисида тасаввур ҳосил қилади. Бу маълумотлар гуруҳий муносабатларнинг ташқи кўринишини акс эттиради, холос. Ҳоз. даврда С.нинг модификациялари ишлаб чиқилган (Я.Л. Коломинский, И. П. Волков). С.нинг бу тури тест саволлари ёрдамида болалар жамоасидаги шахслараро муносабатлар ҳақида тўлароқ ахборот тўплаш имконини беради.

С.нинг назарий ва амалий натижалари меҳнат жамоаларининг ижтимоий ривожланишини бошқаришда, тарбиявий ишда ва ҳ.к.да кенг қўллаиилади.

Эргаш Ғозиев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.