Sovçilik

Sovçilik — biror xonadonning voyaga yetgan qizini kelinlikka sörab boriş odati. Bu vazifani bajaruvçilar sovçilar deb atalgan. Dunyoning turli xalqlarida bu odat turliçadir. S. töğrisidagi ilk ma'lumotlar 7—8 a.larga oid UrxunEnisey bitiklarida uçraydi. Tönyuquq bitiktoşida «sov», «sab» kilimasi söz, ran ma'nosida işlatiladi. «Irq bitigi» («Fol kitobi») da esa «sab»—suz, «sabçi» — xabarçi, söz keltiruvçi ma'nosida qöllanilgan. Bu xaqda Mahmud Koşğariy «sovçi — kelin va kuyov orasida birbiriga xabar eltuvçi», deb yozgan. Turkiy xalqlarda, jumladan, özbeklarda kdsimdan Ska dastlab ayollar, söngra erkaklar borişgan. Odatda, kuyovning toğasi, amakisi yoki yaqin qarindoşlardan obröli, köpni körgan, uvalijuvali, serfarzand va bir nikohli, fozil kişi Ska yuborilgan. Yigit ulğayayotgan xonadonda uni uylantiriş faqat ota-onaninggina emas, yakin qarindoş, döstu birodarlarning ham taşvişi hisoblanadi. Şunga köra, yigitga munosib qizni köz ostiga olganlar va yigitning onasiga uni darak qilişgan. Şaharlarda yigitning onasi, ammasi yoki xolalaridan biri yoki boşqa ayol b-n möljallangan qiz xonadoniga taşrif buyurib, «mehmonga keldik» bahonasi b-n qizni köradilar. Ayni paytda uyjoy, hovlining tozaligi, saranjomsariştaligi, dasturxon bezalişi, uy egalarining mehmondöstligiga razm soladilar. Qizning onasi b-n suhbatlaşib, «onasini köru, qizini ol» maqoliga amal qiladilar. Köp yerda sovçilar qiz tomonning qöniqöşnilari, xizmat yeridan sörabsuriştiradilar. Qişloq joylarida yaşovçilar birbirlarining farzandlarini yaxşi bilganliklari uçun S.ka özlari bormay, mahalladan yoki qarindoşlaridan 2—3 kişini goboradilar. Qiz tomon tanişbiliş yoki qarindoş bölsa, sovçilar ikkiuç borgaç, fotiha töyi belgilanişi mumkin. Agar notaniş bölsa, qiz tomon ham sörabsuriştirib, bir qarorga kelguniga qadar, yigit tomon öz elçilarini yuborib turadi. Şarqona odobga köra, yigitning onasi öz öğli haqida gapirişi, uning yaxşi tomonlarini körsatişga urinişi yaxşi sanalmaydi. Özbekçilik odobi, milliy madaniyatga köra, sovçilar tomoni ham, qiz tomon ham birbirlarining şa'nilariga tegadigan ran qilmaydilar. Zarur bölsa, hatto rad javobini ham nozik andişa pardasiga örab, oğir botmaydigan, kişidan bezmaydigan qilib yetkaziladi. S. aksariyat ayollar işi, şaroitga qarab örtaga ba'zan erkaklar ham tuşadilar. Sovçilarni ma'joziy ma'noda elçilar deb ataşadi. Qizning ota-onasi rozilik bildirgaç, sovçilar şu rozilikka oldindan maxsus tayyorgarlik tarzida dasturxon (patir, şirinlikmeva, ba'zan qizga, uning ota-onasiga capno) qilib boradilar. Sovçilar huzurida qiz va yigit birbirlariga unaştirilganligi e'lon qilinadi va bu qarorning muqaddasligini ta'kidlaş ma'nosida sovçilar keltirgan dasturxon oçilib, noni sindiriladi, (non sindiriş) söng «oq örar» marosimi ötkaziladi. Odatda, bu marosimda eng yaqin va tabarruk qarindoşlar iştirok etişib, ikki tomonning quda bölişiga rozilik belgisi sifatida oqlik beriladi. Şu marosimning özida köpinça bölajak kelin uyida ötkaziladigan fotiha töyi kuni, taxm. bölsa ham töy vaqti belgilanadi.

Yevropada bu holatlar köproq «tanişuv klublari», e'lonlar orqali hal qilinadi.