Sovut
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 485–486-b. — ziyouz.com
Sovut — jangda tanani öq, nayza va qiliç zarbidan saqlaş uçun kiyiladigan mustahkam harbiy kiy im. Örta Osiyo va Şarq qöşinlarida ilk örta asrlardan boşlab qöllanişda bölgan. Turkiylar tomonidan temir eritişning yölga qöyilişi turli jang qurollari qatori S.ning ham ixtiro qilinişiga zamin bölgan. S. dastlab tör köylak şaklida pölat simdan töqilgan. Keyinçalik uning çidamligini yanada oşiriş maqsadida ustiga har xil şakldagi metall tangaçalar qoplangan. S.ning yoqasiz va yengsiz turlari ham bölgan, ular yaşirin ravişda oddiy kiyim tagidan kiyilgan. S. ostidan maxsus paxtali kiyim — hafton kiyilgan. . Turk xoqonligi qöşinida S. yaraq (yaraq), qoraxoniylar qöşinida yariq (yariq), kuba yariq, quyağ (quyağ), kökrak S. i esa tura sözlari b-n ifodalangan. Amir Temur, Bobur va özbek xonlari qöşinida S.ning rangbarang turlari mavjud bölgan. Jumladan, simdan töqilgan javşan, temir zanjirlardan yasalgan zirh, metalldan yasalgan jubba, köktemur, pölatdan yasalgan oha, köha kabi S. turlari tarixiy-badiiy asarlarda öz ifodasini topgan. Jangovar otlarga va fillarga möljallab tayyorlangan S.lar ham qurollanişda bölgan va ular kejim hamda bargustvon deb yuritilgan. Tunda askar tomonidan töşak örnida foydalanilgan va ot sağrisida olib yurilgan yopinçiq bagtar deb atalgan. Askar tizzasi va butini duşman quroli zarbidan saklovçi S. turlari tizlik va butluq deb nomlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОВУТ — жангда танани ўқ, найза ва қилич зарбидан сақлаш учун кийиладиган мустаҳкам ҳарбий кий им. Ўрта Осиё ва Шарқ қўшинларида илк ўрта асрлардан бошлаб қўлланишда бўлган. Туркийлар томонидан темир эритишнинг йўлга қўйилиши турли жанг қуроллари қатори С.нинг ҳам ихтиро қилинишига замин бўлган. С. дастлаб тўр кўйлак шаклида пўлат симдан тўқилган. Кейинчалик унинг чидамлигини янада ошириш мақсадида устига ҳар хил шаклдаги металл тангачалар қопланган. С.нинг ёқасиз ва енгсиз турлари ҳам бўлган, улар яширин равишда оддий кийим тагидан кийилган. С. остидан махсус пахтали кийим — ҳафтон кийилган. . Турк хоқонлиги қўшинида С. йарақ (ярақ), қорахонийлар қўшинида йариқ (яриқ), куба йариқ, қуйағ (қуяғ), кўкрак С. и эса тура сўзлари б-н ифодаланган. Амир Темур, Бобур ва ўзбек хонлари қўшинида С.нинг рангбаранг турлари мавжуд бўлган. Жумладан, симдан тўқилган жавшан, темир занжирлардан ясалган зирҳ, металлдан ясалган жубба, кўктемур, пўлатдан ясалган оҳа, кўҳа каби С. турлари тарихий-бадиий асарларда ўз ифодасини топган. Жанговар отларга ва филларга мўлжаллаб тайёрланган С.лар ҳам қуролланишда бўлган ва улар кежим ҳамда баргуствон деб юритилган. Тунда аскар томонидан тўшак ўрнида фойдаланилган ва от сағрисида олиб юрилган ёпинчиқ багтар деб аталган. Аскар тиззаси ва бутини душман қуроли зарбидан сакловчи С. турлари тизлик ва бутлуқ деб номланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.