Sovutlilar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 486-b. — ziyouz.com
Sovutlilar SOVUTLILAR, xitonlar (Loricata, Polyplacophora) — yonboş nervli mollyuskalar sinfi.. Gavdasining uz. 0,5—35 sm, yassi va çöziq yoki çuvalçangsimon; boş, tana, yassi va keng oyoq bölimlaridan taşkil topgan. Çiğanoği özaro harakatçan qöşilgan 8 ta plastinkadan taşkil topgan. S tanasini qorin tomonga bukib, yumaloklanişi mumkin. Mantiya böşliği tor tirqişsimon; unda 6 dan 80 tagaça patsimon jabralari joylaşgan. Öziga xos sezgi organi — estetlar çiğanoğini teşib ötadigan nayçalarda joylaşgan. Estetlar suv bosimini va yoruğlikni seziş vazifasini bajaradi. 4turkumi, 1000 ga yaqin turi bor, asosan, Jan. yarim şar dengizlarida tarqalgan. Ayrim jinsli, kiprikli liçinkasi köp tukli halqalilar liçinkasiga öxşaş tuzilgan; suvda erkin suzib yuradi. Voyaga yetgan S. suv tubida astasekin harakat qiladi, qirğoq yaqinida yaşaydigan S. toşlarga mahkam yopişib oladi. Suvötlar va datrit b-n oziklanadi. Ayrim turlarini maxalliy aholi iste'mol qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОВУТЛИЛАР, хитонлар (Loricata, Polyplacophora) — ёнбош нервли моллюскалар синфи.. Гавдасининг уз. 0,5—35 см, ясси ва чўзиқ ёки чувалчангсимон; бош, тана, ясси ва кенг оёқ бўлимларидан ташкил топган. Чиғаноғи ўзаро ҳаракатчан қўшилган 8 та пластинкадан ташкил топган. С танасини қорин томонга букиб, юмалокланиши мумкин. Мантия бўшлиғи тор тирқишсимон; унда 6 дан 80 тагача патсимон жабралари жойлашган. Ўзига хос сезги органи — эстетлар чиғаноғини тешиб ўтадиган найчаларда жойлашган. Эстетлар сув босимини ва ёруғликни сезиш вазифасини бажаради. 4туркуми, 1000 га яқин тури бор, асосан, Жан. ярим шар денгизларида тарқалган. Айрим жинсли, киприкли личинкаси кўп тукли ҳалқалилар личинкасига ўхшаш тузилган; сувда эркин сузиб юради. Вояга етган С. сув тубида астасекин ҳаракат қилади, қирғоқ яқинида яшайдиган С. тошларга маҳкам ёпишиб олади. Сувўтлар ва датрит б-н озикланади. Айрим турларини махаллий аҳоли истеъмол қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.