Sözlaşuv tili
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 829-b. — ziyouz.com
Sözlaşuv tili — oğzaki adabiy til turlaridan biri; kundalik turmuşdagi aloqaaralaşuv uçun xizmat qiladi, muomala va ta'sir körsatiş vazifasini bajaradi. Milliy aloqaaralaşuv vositasi sifatida millatning şakllaniş davrida vujudga keladi. St. adabiy tilning yaşaş, amal qiliş şakli sifatida uning asosiy belgilariga (laxjalardan ustun turiş, barqarorlik, meyoriylik, qöllaniş sohasining kengligi) ega böladi. S.t.tarixiy kategoriya. S.t.ning turli milliy. tillardagi tarixi uning oğzaki şaklda mavjud bölganligi tufayli manbalarda qayd etilmagan.
St. bir qator öziga xos belgilari bilan, jumladan, oldindan öylaş va til materialini oldindan tanlab olişning bölmasligi, nutqiy aloqaning suhbatdoşlar orasida bevosita bölişi, nutq jarayonining erkinligi, rasmiylikdan holi bölişi va ş. k. bilan ajralib turadi. Tilning barça sohalari (fonetika, morfologiya, leksika va b.) böyiça ham S.t. ning alohida xususiyatlari bor. Mas, fonetika böyiça bu narsa öziga xos talaffuzda körinsa, leksikada uning öziga xos sözlarga (argolar, jargonlar, dialektizmlar va b.ga) egaligida namoyon böladi. S.t. xizmat körsatadigan aloqaaralaşuv jarayonida nafaqat sof lisoniy vositalarning özi, balki qöl va yuz bilan qilinadigan imoişoralarning ham katta ahamiyati bor: bunday imoişoralar sözlovçi nutqining yanada aniq va ta'sirçan bölişini ta'minlaydi, pauza yoki ayrim sözlar va fikrlar örnini bosadi. S.t. unsurlari badiiy adabiyotda ham, uning ta'sirçanligini oşiriş, mahalliy koloritni körsatiş maqsadida ham keng qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЎЗЛАШУВ ТИЛИ — оғзаки адабий тил турларидан бири; кундалик турмушдаги алоқааралашув учун хизмат қилади, муомала ва таъсир кўрсатиш вазифасини бажаради. Миллий алоқааралашув воситаси сифатида миллатнинг шаклланиш даврида вужудга келади. Ст. адабий тилнинг яшаш, амал қилиш шакли сифатида унинг асосий белгиларига (лахжалардан устун туриш, барқарорлик, меъёрийлик, қўлланиш соҳасининг кенглиги) эга бўлади. С.т.тарихий категория. С.т.нинг турли миллий. тиллардаги тарихи унинг оғзаки шаклда мавжуд бўлганлиги туфайли манбаларда қайд этилмаган.
Ст. бир қатор ўзига хос белгилари билан, жумладан, олдиндан ўйлаш ва тил материалини олдиндан танлаб олишнинг бўлмаслиги, нутқий алоқанинг суҳбатдошлар орасида бевосита бўлиши, нутқ жараёнининг эркинлиги, расмийликдан ҳоли бўлиши ва ш. к. билан ажралиб туради. Тилнинг барча соҳалари (фонетика, морфология, лексика ва б.) бўйича ҳам С.т. нинг алоҳида хусусиятлари бор. Мас, фонетика бўйича бу нарса ўзига хос талаффузда кўринса, лексикада унинг ўзига хос сўзларга (арголар, жаргонлар, диалектизмлар ва б.га) эгалигида намоён бўлади. С.т. хизмат кўрсатадиган алоқааралашув жараёнида нафақат соф лисоний воситаларнинг ўзи, балки қўл ва юз билан қилинадиган имоишораларнинг ҳам катта аҳамияти бор: бундай имоишоралар сўзловчи нутқининг янада аниқ ва таъсирчан бўлишини таъминлайди, пауза ёки айрим сўзлар ва фикрлар ўрнини босади. С.т. унсурлари бадиий адабиётда ҳам, унинг таъсирчанлигини ошириш, маҳаллий колоритни кўрсатиш мақсадида ҳам кенг қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.