Sparta
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 557–558-b. — ziyouz.com
Sparta (Lakedemon) — Lakonika (Peloponnes)dagi yunon şahardavlati (polney); mil. av. 8—6-a.larda Peloponnesning jan. kismini bosib olgaç, yirik davlatga aylangan. Rivoyatga köra, S.dagi davlat tuzumiga Likurg (9—8-a. lar) tomonidan asos solingan. Spartiatlar (S.ning töla huqukli fuqarolari) özlariga biriktirib qöyilgan ilotlar bilan teng ravişda davlat yer bölaklariga egalik qilişgan, özlari esa, asosan, harbiy iş bilan maşğul bölişgan. Hunarmandçilik va savdo perieklar qölida bölgan. S. — oligarxik davlat tuzumiga ega polisning yuksak namunasi; davlat işlari gerusiya, söngra eforlar kollegiyasi tomonidan hal etilgan. Afina va S. örtasidagi raqobat 431—404 y.lardagi Peloponnes uruşiga olib kelgan; S. unda ğalaba qozonib Yunoniston ustidan öz hukmronligini örnatgan. Mil. av. 4—3-a.larda S.da tovarpul munosabatlari taraqqiy etgan, bu mulkiy tabaqalanişni yanada kuçaytirgan. S. Fiva bilan Levktra (371) va Mantineya (362) yonida bölgan janglarda mağlubiyatga uçragaç, 2darajali davlatga aylanib qolgan. 146 y. Rim tomonidan böysundirilgan, mil. av. 27 y. Rimning Axayya provinsiyasi tarkibiga kirgan. Kds. S. örnida hoz. Gretsiyaning Sparta ş. joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПАРТА (Лакедемон) — Лаконика (Пелопоннес)даги юнон шаҳардавлати (полней); мил. ав. 8—6-а.ларда Пелопоннеснинг жан. кисмини босиб олгач, йирик давлатга айланган. Ривоятга кўра, С.даги давлат тузумига Ликург (9—8-а. лар) томонидан асос солинган. Спартиатлар (С.нинг тўла ҳуқукли фуқаролари) ўзларига бириктириб қўйилган илотлар билан тенг равишда давлат ер бўлакларига эгалик қилишган, ўзлари эса, асосан, ҳарбий иш билан машғул бўлишган. Ҳунармандчилик ва савдо периэклар қўлида бўлган. С. — олигархик давлат тузумига эга полиснинг юксак намунаси; давлат ишлари герусия, сўнгра эфорлар коллегияси томонидан ҳал этилган. Афина ва С. ўртасидаги рақобат 431—404 й.лардаги Пелопоннес урушига олиб келган; С. унда ғалаба қозониб Юнонистон устидан ўз ҳукмронлигини ўрнатган. Мил. ав. 4—3-а.ларда С.да товарпул муносабатлари тараққий этган, бу мулкий табақаланишни янада кучайтирган. С. Фива билан Левктра (371) ва Мантинея (362) ёнида бўлган жангларда мағлубиятга учрагач, 2даражали давлатга айланиб қолган. 146 й. Рим томонидан бўйсундирилган, мил. ав. 27 й. Римнинг Ахайя провинцияси таркибига кирган. Кдц. С. ўрнида ҳоз. Грециянинг Спарта ш. жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.