Spektrogeliograf
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 560-b. — ziyouz.com
Spektrogeliograf (spektr va geliograf) — biror kimyoviy element (köpinça, vodorod — N yoki kalsiy — Sa) ning nurlanişiga mos spektr sohasi nurlarida Quyoş gardişi (yoruğlikning quyoş gardişi böylab taqsimlanişi) ni suratga olişga imkon beradigan astronomik qurilma. S.da fotoplastinka Kuyoş spektrining istalgan sohasidagi qisqa oraliqni ajratib oladigan ikkinçi çiqiş tirkişi orqasiga joylaştiriladi. Sni Quyoş tasviri va fotoplyonkaga nisbatan harakatlantiriş yöli bilan Kuyoş gardişining fotosuratini oliş mumkin. Ba'zi teleskoplarga ayni vaqtda har xil spektral çiziqlarda Quyoş gardişining ikki tasvirini olişga imkon beradigan kuş S. örnatiladi. Kosmik tadqiqotlarning rivojlanib ketganligi munosabati bilan raketalar va Yer sun'iy yöldoşlariga ham S. örnatiladi. Bundan maqsad ultrabinafşa va rentgen nurlarida spektrogeliogrammalar olişda, Quyoşni har jixatdan urganihda S.ning axamiyati katta.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПЕКТРОГЕЛИОГРАФ (спектр ва гелиограф) — бирор кимёвий элемент (кўпинча, водород — Н ёки кальций — Са) нинг нурланишига мос спектр соҳаси нурларида Қуёш гардиши (ёруғликнинг қуёш гардиши бўйлаб тақсимланиши) ни суратга олишга имкон берадиган астрономик қурилма. С.да фотопластинка Куёш спектрининг исталган соҳасидаги қисқа оралиқни ажратиб оладиган иккинчи чиқиш тиркиши орқасига жойлаштирилади. Сни Қуёш тасвири ва фотоплёнкага нисбатан ҳаракатлантириш йўли билан Куёш гардишининг фотосуратини олиш мумкин. Баъзи телескопларга айни вақтда ҳар хил спектрал чизиқларда Қуёш гардишининг икки тасвирини олишга имкон берадиган куш С. ўрнатилади. Космик тадқиқотларнинг ривожланиб кетганлиги муносабати билан ракеталар ва Ер сунъий йўлдошларига ҳам С. ўрнатилади. Бундан мақсад ультрабинафша ва рентген нурларида спектрогелиограммалар олишда, Қуёшни ҳар жихатдан урганиҳда С.нинг ахамияти катта.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.