Spektrogelioskop
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 560-b. — ziyouz.com
Spektrogelioskop (spektr, gelio... va yun. skopey — qarayman) — Quyoş sirtini vizual kuzatişga imkon beradigan spektral astronomik asbob. S. katta spektroskopmonoxromatordan iborat; uning kiriş tirkişi tekisligiga uzun fokusli obyektiv yoki közgu yordamida Quyoş tasviri tuşiriladi, çikiş tirkişi esa Kuyoş spektridan ba'zi spektral çiziq (odatda, kizil vodorod çiziği Na) ni ajratib oladi. Tirqişlar ketma-ket joylaşganligi tufayli kuzatuvçida köriş taassuroti yöqolmasligi uçun ikkala tirkiş ham sinxron tebranma harakatga keltiriladi. Natijada kuzatuvçi Quyoş atmosferasini yoki Kuyoş gardişidan taşqarida hosil böladigan protuberansgar, xromosfera va b.ni kuzatişga muvofiq bölinadi. Tirkiş örniga prizma örnatiş ham mumkin; u motor vositasida aylantiriladi va Quyoş gardişining tasviri bölaklarga bölib kuzatiladi. S. birinçi marta 1891 y. amerika olimi E. Xeyl va fransuz astronomi A. Delandr konstruksiyalari asosida yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПЕКТРОГЕЛИОСКОП (спектр, гелио... ва юн. skopey — қарайман) — Қуёш сиртини визуал кузатишга имкон берадиган спектрал астрономик асбоб. С. катта спектроскопмонохроматордан иборат; унинг кириш тиркиши текислигига узун фокусли объектив ёки кўзгу ёрдамида Қуёш тасвири туширилади, чикиш тиркиши эса Куёш спектридан баъзи спектрал чизиқ (одатда, кизил водород чизиғи На) ни ажратиб олади. Тирқишлар кетма-кет жойлашганлиги туфайли кузатувчида кўриш таассуроти йўқолмаслиги учун иккала тиркиш ҳам синхрон тебранма ҳаракатга келтирилади. Натижада кузатувчи Қуёш атмосферасини ёки Куёш гардишидан ташқарида ҳосил бўладиган протуберанцгар, хромосфера ва б.ни кузатишга мувофиқ бўлинади. Тиркиш ўрнига призма ўрнатиш ҳам мумкин; у мотор воситасида айлантирилади ва Қуёш гардишининг тасвири бўлакларга бўлиб кузатилади. С. биринчи марта 1891 й. америка олими Э. Хейл ва француз астрономи А. Деландр конструкциялари асосида яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.