Spens Maykl
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 561–562-b. — ziyouz.com
Spens Maykl SPENS (Spence) Maykl (1943, Montkler, AQŞ, NyuJersi ştati) — asli kanadalik amerikalik iqtisodçi. Prinston (1966) va Oksford (1968) un-tlarini tugatgan. Garvard un-tida iqgisodiyot dri. Asimmetrik axborotli bozorlar, mehnat bozori, taşqi signallar nazariyalari sohalaridagi tadqiqotlari muhim ahamiyatga ega. Nobel mukofoti laureati (2001, J. Akerlof, J. Stiglits bilan birga). SPENSER (Spenser) Gerbert (1820.27.4, Derbi ş. 1903, 8.12, Brayton ş.) — ingliz faylasufi va sotsiologi, pozitivizm asosçilaridan biri. F. Bekondai keyin umumiy bilim tizimini yaratişga uringan olim hisoblanadi. S. özining asosiy asari 10 j.li «Sintetik falsafa tizimi» kitobi ustida uzok, işladi (1862—96)!
Ibtidoiy madaniyatni örganişga muayyan hissa qöşdi. Kont izidan borib sotsiologiya asosiga evolyutsiya ğoyasini qöygan. Uning «Sotsiologiya asoslari» asarining özagini biologik va ijtimoiy organizmlar örtasida öxşaşlik mavjud, degan qoida taşkil etadi. S. karaşlarida evolyutsiontarixiy yondoşuv strukturalifunksional va tizimli yondoşuvlar bilan qöşilib ketgan. Uning fi kriça, ijtimoiy organizm 3 ta asosiy «tizim»dan iborat: «regulyativ», «hayot uçun vositalar işlab çiquvçi», «taqsimlovçi». «Regulyativ» tizimni tahlil etar ekan, S. e'tiborni «ijtimoiy nazorat» vositalariga qaratadi. Xususan, u siyosiy boşkaruvni ijtimoiy nazoratning bir turi sifatidagina tuşuntirgan. Bu tartibotlar ibtidoiy jamiyatdayoq mavjud bölgan şakllardan yuzaga kelgan va astasekin rivojlanib borgan. Har qanday ijtimoiy tartibot ijtimoiy harakatlarning mustahkam tuzilmasi sifatida şakllanadi. S. şaxsning rivojini evolyutsiyaning oliy maqsadi va taraqqiyotning asosiy mezoni deb bildi, sinfiy kuraşni qoraladi. S. sotsiologik ta'limotining ba'zi goyalari (jamiyatning organik konsepsiyasi, muvozanat nazariyasi va b.) ni zamonaviy sotsiologiya maktablari puxta özlaştirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПЕНС (Spence) Майкл (1943, Монтклер, АҚШ, НьюЖерси штати) — асли канадалик америкалик иқтисодчи. Принстон (1966) ва Оксфорд (1968) ун-тларини тугатган. Гарвард ун-тида иқгисодиёт дри. Асимметрик ахборотли бозорлар, меҳнат бозори, ташқи сигналлар назариялари соҳаларидаги тадқиқотлари муҳим аҳамиятга эга. Нобель мукофоти лауреати (2001, Ж. Акерлоф, Ж. Стиглиц билан бирга). СПЕНСЕР (Spenser) Герберт (1820.27.4, Дерби ш. 1903, 8.12, Брайтон ш.) — инглиз файласуфи ва социологи, позитивизм асосчиларидан бири. Ф. Бэкондаи кейин умумий билим тизимини яратишга уринган олим ҳисобланади. С. ўзининг асосий асари 10 ж.ли «Синтетик фалсафа тизими» китоби устида узок, ишлади (1862—96)!
Ибтидоий маданиятни ўрганишга муайян ҳисса қўшди. Конт изидан бориб социология асосига эволюция ғоясини қўйган. Унинг «Социология асослари» асарининг ўзагини биологик ва ижтимоий организмлар ўртасида ўхшашлик мавжуд, деган қоида ташкил этади. С. карашларида эволюционтарихий ёндошув структуралифункционал ва тизимли ёндошувлар билан қўшилиб кетган. Унинг фи крича, ижтимоий организм 3 та асосий «тизим»дан иборат: «регулятив», «ҳаёт учун воситалар ишлаб чиқувчи», «тақсимловчи». «Регулятив» тизимни таҳлил этар экан, С. эътиборни «ижтимоий назорат» воситаларига қаратади. Хусусан, у сиёсий бошкарувни ижтимоий назоратнинг бир тури сифатидагина тушунтирган. Бу тартиботлар ибтидоий жамиятдаёқ мавжуд бўлган шакллардан юзага келган ва астасекин ривожланиб борган. Ҳар қандай ижтимоий тартибот ижтимоий ҳаракатларнинг мустаҳкам тузилмаси сифатида шаклланади. С. шахснинг ривожини эволюциянинг олий мақсади ва тараққиётнинг асосий мезони деб билди, синфий курашни қоралади. С. социологик таълимотининг баъзи гоялари (жамиятнинг органик концепцияси, мувозанат назарияси ва б.) ни замонавий социология мактаблари пухта ўзлаштирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.