Spermatofor
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 563-b. — ziyouz.com
Spermatofor (sperma va yun. Phoros — olib yuruvçi) — spermatozoidlar bilan tölgan kapsula; spermatozoidlarni saklaydi va qurib qolişdan himoya qiladi. S. ayrim mollyuskalar, zuluklar, pogonoforalar, suvda va quruqliqda yaşovçilar, köpçilik böğimoyoklilar uçun xos. Qisqiçbaqasimonlar, örgimçaksimonlar va haşarotlar S. ni oyoklari yoki paypaslagiçlari yordamida jinsiy yöliga kiritadi. Ayrim osminoglarda S. bilan tölgan paypaslagiç — gektokotil erkagi tanasidan ajralib suzib yuradi; urğoçisini topsa, uning mantiya böşliğiga kirib oladi. Triton va salamandralar S.ni biror narsaga yopiştirib qöyadi; urğoçisi uni kloakasi bilan oladi. Ayrim xaşarotlarning erkagi S.ni urğoçisi qorin qismiga yopiştirib qöyadi. S. yordamida uruğlaniş suvda uruğlaniş bilan quruqlikdagi kuyikiş örtasida oraliq holatni egallaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПЕРМАТОФОР (сперма ва юн. Phoros — олиб юрувчи) — сперматозоидлар билан тўлган капсула; сперматозоидларни саклайди ва қуриб қолишдан ҳимоя қилади. С. айрим моллюскалар, зулуклар, погонофоралар, сувда ва қуруқлиқда яшовчилар, кўпчилик бўғимоёклилар учун хос. Қисқичбақасимонлар, ўргимчаксимонлар ва ҳашаротлар С. ни оёклари ёки пайпаслагичлари ёрдамида жинсий йўлига киритади. Айрим осьминогларда С. билан тўлган пайпаслагич — гектокотил эркаги танасидан ажралиб сузиб юради; урғочисини топса, унинг мантия бўшлиғига кириб олади. Тритон ва саламандралар С.ни бирор нарсага ёпиштириб қўяди; урғочиси уни клоакаси билан олади. Айрим хашаротларнинг эркаги С.ни урғочиси қорин қисмига ёпиштириб қўяди. С. ёрдамида уруғланиш сувда уруғланиш билан қуруқликдаги куйикиш ўртасида оралиқ ҳолатни эгаллайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.